س 625 - دانشمندان طبيعى اروپا و روانشناسان ايشان چگونه ديدگاهى نسبت به خواب و رؤيا دارند ؟ ج - دانشمندان طبيعى اروپا ، رؤيا را يك واقعيت خارجى نمىدانند ، و برايش ارزش علمى قائل نيستند كه دربارهء حقيقت و ارتباطش با حوادث خارجى بحث كنند ، مگر عده‌اى از روانشناسان ايشان كه به شأن آن اعتنا ورزيده عليه دسته اوّل پاره‌اى از رؤياهاى صحيح استدلال كرده‌اند ، كه از حوادث آينده و يا امور پنهانى به‌طور شگفت‌آورى خبر داده ، به‌طورى كه ممكن نيست حمل بر اتفاق و صرف تصادف نمود ، و اين گونه خواب‌ها آنقدر زياد و بطرق معتبر نقل شده كه ديگر نمىتوان دربارهء آنها ترديد كرد ، و اين دسته ، از اين گونه خواب‌ها كه گفتيم ( به‌طور اعجاب‌آورى از آينده و يا امور پنهانى خبر داده ) در كتب خود نقل كرده‌اند . « 1 » س 626 - حقيقت خواب و رؤيا چيست ؟ و عواملى كه مؤثر در آن هستند كدامند ؟ ج - هيچ‌يك از ما نيست كه در زندگى خود خواب‌هايى نديده باشد كه به پاره‌اى امور پنهانى و يا مشكلات علمى و يا حوادث آينده از خير و شر دلالت نكرده باشد . و چنين امرى را نمىتوان حمل بر اتفاق كرد ، مخصوصا خواب‌هاى صريحى كه اصلا احتياج به تعبير ندارد . البته اين هم قابل انكار نيست كه رؤيا امرى است ادراكى ، كه قوهء خيال در آن مؤثر و عامل است ، و اين قوه از قواى فعّالى است كه دائما مشغول كار است ، بسيار مىشود كه عمل خود را از جهت اخبارى كه از ناحيه حس لامسه و يا

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 11 ، ص 367 .