س 589 - انقساماتى كه براى صفات خداى تعالى هست كدامند ؟ ج - بعضى از صفات خدا صفاتى است كه معناى ثبوتى را افاده مىكند ، از قبيل علم و حيات ، و اينها صفاتى هستند كه مشتمل بر معناى كمالند ؛ و بعضى ديگر آن صفاتى است كه معناى سلبى را افاده مىكند مانند سبّوح و قدوس و ساير صفاتى كه خدا را منزه از نقائص مىسازد ، پس از اين نظر مىتوان صفات خدا را به دو دسته تقسيم كرد : يكى ثبوتيه و ديگر سلبيه . و نيز پاره‌اى از صفات خدا آن صفاتى است كه عين ذات او است نه زائد بر ذات مانند حيات ، قدرت و علم به ذات ، و اين‌ها صفات ذاتىاند ، و پاره‌اى ديگر صفاتى است كه تحققشان محتاج به اين است كه ذات قبل از تحقق آن صفات محقق فرض شود ، مانند خالق و رازق بودن كه صفات فعلى هستند ، و اين گونه صفات زائد بر ذات و منتزع از مقام فعلند ، و معناى انتزاع آنها از مقام فعل اين است كه مثلا بعد از آنكه نعمت‌هاى خدا را كه متنعم به آن و غوطه‌ور در آنيم ملاحظه مىكنيم نسبتى را كه اين نعمت‌ها به خداى تعالى دارد نسبت رزقى است كه يك پادشاه به رعيت خود جيره مىدهد ، و اين ماييم كه بعد از چنين مقايسه‌اى نعمت‌هاى خدا را رزق مىخوانيم ، و همچنين خلق ، رحمت و مغفرت و ساير صفات و اسماء فعلى خدا كه بر خدا اطلاق مىشود ، و خدا به آن اسماء ناميده مىشود بدون اينكه خداوند به‌معانى آنها متلبس باشد ، چنان كه به حيات و قدرت و ساير صفات ذاتى متصف مىشود ، چون اگر خداوند حقيقتا متلبس به آنها مىبود مىبايستى آن صفات ، صفات ذاتى خدا باشند نه خارج از ذات ، پس از اين نظر هم مىتوان صفات خدا را به دو دسته تقسيم كرد يكى صفات ذاتى و ديگرى صفات فعلى . تقسيم ديگرى كه در صفات خدا هست ، تقسيم به نفسى و اضافى است ، آن