كرده ، براى ما نامعلوم است ، ولى اين عمل همچنان در ميانه عرب جاهليت يك شعار دينى بود ، تا آن‌كه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله مبعوث شد ، و احكامى در آن تشريع كرد كه نسبت به آنچه ابراهيم عليه السّلام تشريع كرده بود ، مخالفتى نداشت ، بلكه در حقيقت مكمل آن بود ، و اين را ما از اينجا مىگوئيم كه خداى تعالى بطور كلى اسلام و احكام آن را ملّت ابراهيم خوانده است . « 1 » به‌هرحال آنچه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از مناسك حج تشريع فرمود ، يعنى احرام بستن از ميقات ، و توقف در عرفات ، و به سر بردن شبى در مشعر ، و قربانى ، و سنگ انداختن به سه جمره ، و سعى ميانه صفا و مروه ، و طواف بر دور كعبه ، و نماز در مقام ، هر يك به يكى از گوشه‌هاى سفر ابراهيم به مكه اشاره دارد ، و مواقف و مشاهد او و خانواده‌اش را مجسم مىسازد . و صورت‌هائى از توجه كمّلين از انبياء به سوى پروردگارشان است ، تمثالهائى است كه مسير انبياء عليهم السّلام را از هنگام شروع تا ختم مسير حكايت مىكند ، سيرى كه آن حضرت به سوى مقام قرب و زلفى داشتند . « 2 » س 508 - منظور از سعى بين « صفا » و « مروه » چيست ؟ ( بحث روايتى ) ج - در كافى از امام صادق عليه السّلام روايت آورده كه در ضمن حديثى كه داستان حج رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را حكايت مىكند ، بعد از طواف پيرامون خانه كعبه و دو ركعت نماز طوافش ، فرمود : « إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ » ، لذا بايد از همانجا آغاز كرد كه خدا آغاز كرده ، چون خداى عز و جل اوّل نام صفا را

--> ( 1 ) . ر . ك : سورهء انعام 161 ؛ سورهء شورى ، آيهء 13 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 1 ص 449 .