خير و شرّ هم داراى مراتبى است ، تا ببينى قدرت طرف در رسانيدن اين خير و شر تا چه اندازه باشد ، و اين ثواب و عقاب هم خودش و هم شدت و ضعفش زائيده عوامل مختلفى است ، از آن جمله يكى خود عمل است ، ديگر اينكه اين عمل از چه كسى سر زده ، ديگر اينكه اين اطاعت و يا نافرمانى چه كسى بوده ، و يكى ديگر اينكه تا چه اندازه براى مجتمع سودمند و يا تا چه حدّ مضرّ و مخلّ بوده است . و خلاصه اينكه ؛ هرعملى هرقدر بيشتر مورد اهتمام باشد عقاب آن در صورت معصيت و ثوابش در صورت اطاعت بيشتر خواهد بود . « 1 » س 477 - آيا براساس قرآن كريم رابطهء بين عمل و جزا يك رابطهء حقيقى است يا قراردادى ؟ ج - بين عمل و جزا رابطه‌اى است حقيقى ، « 2 » نه قراردادى و اعتبارى كه اهل آن را بين عمل به قوانين خود و جزاى آن قائلند . اگر آياتى ظهور دارد كه عمل و جزا دو چيز جداى از هم و غيرهمند از اين جهت است كه آن آيات ناظر به ربط اجتماعى و قراردادى است ، و آيات ديگرى وجود دارد كه ناظر به مرحلهء حقيقى و واقعى عمل و جزاست . « 3 » س 478 - معناى پاداش خواستن از خدا و اعراض از غير خدا چيست ؟ چگونه ممكن است در يك عمل ، هم پاداش آخرت هدف باشد و هم تأمين حوائج دنيا ؟ با اينكه اين دو نقيض يكديگرند و اجتماع

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 6 ص 551 . [ با تصرف ] ( 2 ) . ر . ك : سوره دخان ، آيه 39 ؛ سوره رعد ، آيه 17 . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 6 ص 539 و 540 . [ با تصرف ]