رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا ، و سخن پروردگارت به راستى و داد انجام پذيرفت » . « 1 » و « ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ ، سخنان خدا پايان نيابد » . « 2 » و منظور از آن قضاء الهى يا يك نوع خلق است . « 3 » ص 421 - استعمال لفظ « قول » درمورد خدا نسبت به موجودات در قرآن چگونه به كار رفته است ؟ ج - لفظ « قول » در قرآن مجيد به‌طور عموم استعمال شده ، يعنى هم سخن گفتن خدا با انسان را شامل مىشود و هم با غير انسان را [ ملائكه - ابليس - غير صاحبان عقل ( آسمان ، زمين ، آتش ) ] . و همچنين قول به پاره‌اى از حيوانات بىزبان نسبت داده شده و از آن جمله درباره مورچهء زمان حضرت سليمان قرآن مىفرمايد : « قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ ، مورچه‌اى بانگ زد : اى مورچگان به سوراخ‌هاى خود برويد » . « 4 » و نيز دربارهء هدهد سليمان عليه السّلام مىفرمايد : « فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ ، گفت : من به چيزى دست يافته‌ام كه تو هرگز از آن خبر ندارى ، و من از شهر سباء خبرى يقينى آورده‌ام » . « 5 » و امّا استعمال قول درمورد انسان « فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ ، پس گفتيم اى آدم ، اين ابليس دشمن تو و دشمن همسر تو است » . « 6 » ، درمورد ملائكه « إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ ، آن زمان كه پروردگارت به ملائكه گفت ، من بشرى از گل خواهم آفريد » . « 7 » در

--> ( 1 ) . سورهء انعام ، آيهء 115 . ( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 27 . ( 3 ) . الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 2 ، ص 481 + الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 4 ، ص 137 . [ با تصرف ] ( 4 ) . سورهء نمل ، آيهء 18 . ( 5 ) . سورهء نمل ، آيهء 22 . ( 6 ) . سورهء طه ، آيهء 117 . ( 7 ) . سورهء ص ، آيهء 71 .