و ميان كلام و ساير افعال الهى از اين نظر كه همه بعد از فرض تماميت ذات صادر مىشود و بسا انطباق بر زمان را مىپذيرد فرقى نيست . و خداوند در آيات زير پاره‌اى از صفات و افعال خود را زمانى دانسته و مىفرمايد : « وَ قَدْ خَلَقْتُكَ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ تَكُ شَيْئاً ، من تو را از پيش آفريده‌ام كه چيزى نبودى » . « 1 » و نيز فرموده : « نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ ، ما شما و آنها را روزى مىدهيم » . « 2 » و نيز فرموده : « الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى ، آن كسى است كه به هرچيز آفرينش را عطا فرمود سپس هدايت كرد » . « 3 » و آيات ديگرى « 4 » از اين قبيل . اين مطلبى است كه از تدبر در كلام الهى به دست مىآيد و حاصل بحث تفسيرى در معناى « كلام » كه تنها از آيات قرآنى استفاده مىشود همين است . « 5 » س 420 - استعمال الفاظ « كلام » ، « تكليم » ، « كلمه » و « كلمات » در قرآن به چه نحوى است ؟ ج - لفظ « كلام » و « تكليم » در قرآن جز درمورد انسان استعمال نشده است ولى « كلمة » و « كلمات » در غير آن استعمال شده است مثلا درمورد نفس و روان آدمى در آيهء زير ، « كلمه » خوانده ، و فرموده : « وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ ، و سخن او است كه به مريم القاء كرد » . « 6 » و دين خدا را كلمه خوانده و فرموده : « وَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا ، و سخن خدا است بالاترين [ سخن‌ها ] » . « 7 » و نيز فرموده : « وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ

--> ( 1 ) . سورهء مريم ، آيهء 9 . ( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 151 . ( 3 ) . سورهء طه ، آيهء 50 . ( 4 ) . ر . ك : سورهء اعراف ، آيهء 142 ؛ سورهء بقره ، آيهء 243 ؛ سورهء توبه ، آيهء 119 . ( 5 ) . الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 2 ، ص 479 + الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 4 ، ص 135 . [ با تلخيص و تصرف ] ( 6 ) . سورهء نساء ، آيهء 171 . ( 7 ) . سورهء توبه ، آيهء 41 .