انذارشان كنى و چه نكنى فرقى به حالشان ندارد و ايمان نخواهند آورد » « 1 » و نيز مىفرمايد : « لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ، البته وعدهء عذاب ما بر اكثر آنان چون ايمان نمىآورند حتمى و لازم گرديد » . « 2 » و نيز از همين باب است آياتى كه سخن از مهر زدن بر دل‌ها دارد ، هيچ‌يك از آن آيات و اين آيات مستلزم جبر نيست . « 3 » * تبعيت و پيروى س 359 - با توجه به عبارت « الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ » درخصوص انواع پيروى ، چه استفاده‌اى از آيه مىتوان نمود ؟ ج - ما از خود قرآن كريم استفاده مىكنيم كه پيروى دو جور است ، يكى مذموم و ناپسند ، و ديگرى ممدوح و پسنديده و قرآن كريم پيروى كوركورانه و از روى جهل و هواى نفس ، - مانند پيروى مشركين از پدرانشان و پيروى اهل كتاب از احبار و رهبانان و نياكانشان - را كه جز متابعت هوى و شيطان ، انگيزه ديگرى ندارد مذمت مىكند . پس ، كسى كه پيرويش اينچنين باشد پيرويش به دو مذموم ، و كسى كه از حق پيروى كند پيرويش خوب و ممدوح است ، و خداى تعالى دربارهء آن مىفرمايد : « الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ ، و كسانى كه گفتار را مىشنوند و بهترين آن را پيروى مىكنند ايشانند آن كسانى كه خدا هدايتشان كرده » . « 4 » و از جمله شرايط احسان در پيروى يكى اين است كه عمل تابع ، كمال

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 6 . ( 2 ) . سورهء يس ، آيهء 7 . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 20 ، ص 666 و 667 . ( 4 ) . سورهء زمر ، آيهء 18 .