س 358 - آيا بعد از نفرينى كه خدا در حق ابو لهب كرده ، جهنّمى بودن او جبرى نمىشود ، و آيا او باز هم مىتوانسته ايمان بياورد ، و اگر ايمان بيآورد نفرين خدا تكذيب نمىشد ؟ ج - در پاسخ بايد گفت : باز هم ايمان آوردن ، تكليف ابو لهب بوده ، چون نفرين ، تكليف ثابت را برنمىدارد ، و نفرين خداى تعالى بر او در حقيقت تهديد او است ، خواسته است بفرمايد اگر ايمان نياورى چنين و چنانت مىكنم . ( مجمع البيان ، ج 10 ، ص 560 ) . مؤلف [ علامه رحمه اللّه ] : اشكال مذكور ناشى از غفلت است ، غفلت از اين حقيقت كه تعلق قضاى الهى به فعلى از افعال اختيارى انسان ، باعث بطلان اختيار انسان نمىشود ، چون فرض اين است كه ارادهء الهى - و همچنين فعل خداى تعالى - تعلق گرفته به فعل اختيارى انسان ، بدان‌جهت كه فعل انسان است ، يعنى اختيارى است ، و اگر فعل انسان و به عبارتى فعل ابو لهب به اختيار خود او صادر نشود ، باعث مىشود كه ارادهء خدا از مرادش تخلف كند و اين محال است ، و وقتى فعلى كه متعلق قضاء موجب است ، اختيارى شد ، تركش هم اختيارى خواهد بود ، هرچند كه آن ترك واقع نمىشود ، ( دقت بفرماييد ) پس روشن شد كه ابو لهب مىتوانسته ايمان بياورد و از آتش نجات پيدا كند ، آتشى كه در صورت كافر مردن وى حتمى بوده ، و قضايش رانده شده بود . و از اين باب است همه آياتى كه دربارهء كفار قريش نازل شده و خبر مىدهد به اينكه اينان ايمان نخواهند آورد . نظير آيات زير كه مىفرمايد : « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ، همانا كسانى كه كفر ورزيده‌اند چه