كه بعضى احتمال داده‌اند ) مىدانند فرضيه‌اى بيش نيست ؛ و روشن است كه فرضيه ، استناد به علم يقينى كه هيچ قابل ترديد و احتمال خلاف نباشد ندارد ( فرضيه هيچ دليل علمى و يقينى ندارد ) . هرقدر هم كه اين فرضيه‌ها معتبر باشد ، اعتبارش ربطى به اعتبار حقايق دينى ندارد ، بلكه حتى با امكانات ذهنى هم منافات ندارد ، چون بيشتر از توجيه‌كردن آثار و احكام مربوط به موضوع بحث ، خاصيت ديگرى ندارد . « 1 » س 265 - ساختار و تركيب خلقتى انسان از چيست ؟ ج - خداى تعالى اين نوع از موجودات را ( آن روز كه ايجاد مىكرد ) از دو جزء و دو جوهر تركيب كرد ، يكى ماده بدنى ، و يكى هم جوهرى مجرد ، كه همان نفس و روح و روان باشد ، و اين دو ، مادام كه انسان در دنيا زندگى مىكند متلازم و با يكديگرند ، همين كه انسان مرد بدنش مىميرد ، و روحش ، همچنان زنده مىماند ، و انسان ( كه حقيقتش همان روح است ) به سوى خداى سبحان باز مىگردد . خداى تعالى در آيات متعددى به اين مطلب اشاره فرموده‌اند « 2 » و قرآن شريف در پاسخ به كفّار و منكرين معاد كه مردن بدن را مردن آدمى مىپنداشته‌اند ، و دوباره زنده شدن را از در تعجب انكار مىكردند فرمود : آنچه در زمين مستهلك مىشود شما نيستيد ، بدن شما است ، و امّا خود شما را ملك الموت مىگيرد ، و ضبط مىكند ، پس شما غير آن بدن هستيد كه در زمين دفن مىشود ، آنچه در زمين گم مىشود بدن‌ها است ، و امّا انسان‌ها كه

--> ( 1 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 3 ، ص 159 + الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 2 ، ص 169 . [ با تصرف ] ( 2 ) . ر . ك : سورهء مومنون ، آيهء 11 - 16 . سورهء ص ، آيهء 72 . سورهء سجده ، آيهء 11 .