آن متقين خواهد بود و زمين را بندگان صالحش ارث مىبرند و آنگاه مىفرمايد كه اعراضشان از نبوت به خاطر اعراضشان از توحيد است و به همين جهت بر مسأله توحيد اقامه حجت مىكند همانطور كه بر مسأله نبوت اقامه نموده و از آنجايى كه اين سوره به دليل سياقش و به اتفاق مفسرين در مكه نازل شده تهديد وعيد در آن ، از بشارت و وعده بيشتر است . « 1 » * انتقام س 255 - « انتقام » به چه معناست ؟ و « انتقام » ممكن است بر چند قسم باشد ؟ ج - « انتقام » به‌معناى عقوبت است ، ليكن نه هرعقوبت بلكه عقوبت مخصوصى . و آن اين است كه دشمن را به همان مقدار كه تو را آزار رسانده و يا بيش از آن آزار برسانى ؛ كه شرع اسلام بيش‌از آن را ممنوع نموده و فرموده : « فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ » « 2 » [ اقسامى كه براى انتقام متصور است عبارتند از : ] يك قسم انتقام آن انتقامى است كه براساس احساس درونى صورت مىگيرد ، و آن انتقام فردى است كه غرض از آن تنها رضايت خاطر است . و قسم ديگر انتقام ، انتقامى است كه براساس عقل انجام مىپذيرد ، و آن انتقام اجتماعى است كه غرض از آن ، حفظ نظام و احقاق حقّ مجتمع است . و اگر خواستى اين طور تعبير كن كه : يك قسم انتقام ، حقّ فردفرد اجتماع

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 14 ، ص 341 و 342 . ( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 94 .