انسان اراده كند خدا هم همان را اراده كرده ، و اين خطائى است فاحش ، چون لازمه‌اش اين است كه درموردى كه انسان اراده‌اى ندارد ، و خدا اراده دارد ، مراد خدا از اراده‌اش تخلف كند و خدا بزرگتر از چنين نقص و عجز است . « 1 » س 217 - دخالت خداى تعالى در اعمال بندگان ، و نتايج اعمال آنان از نظر عقل و عقلا چگونه است ؟ ج - خداوند متعال خود را مالك على الاطلاق همه عالم دانسته ، نه به‌طورى كه از بعضى جهات مالك باشد ، و از بعضى ديگر نباشد ، آنطور كه ما انسان‌ها مالكيم . انسان‌ها و اشياء حتى مالك خودشان ، و نفع و ضرر ، و مرگ و حياة ، و نشور خود نيز نيستند . پس هرتصرفى در موجودات كه تصور شود ، مالك آن تصرف خدا است ، هرنوع تصرفى كه در بندگان و مخلوقات خود بكند ، مىتواند ، و حق دارد ، بدون اينكه قبح و سرزنشى دنبال داشته باشد ، چون آن تصرفى از ميان همه تصرفات قبيح و مذموم است ، كه بدون حق باشد ، يعنى عقلاء چنين تصرفى را به تصرف‌كننده ندهند ، و او تنها آن تصرفاتى را مىتواند بكند ، كه عقلاء آن را جائز بدانند ، پس مالكيت او محدود به مواردى است كه عقل تجويز كرده باشد ، و اما خداى تعالى هرتصرفى در خلقى بكند ، تصرفى است از مالك حقيقى ، و در مملوك واقعى ، و حقيقى ، پس نه مذمتى به دنبال دارد ، و نه قبحى ، و نه تالى فاسد ديگرى . و اين مالكيت مطلقه خود را تأييد كرده باينكه خلق را از پاره‌اى تصرفات منع كند ، و تنها در ملك او تصرفاتى را بكنند كه خود او اجازه داده باشد ، و يا

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 1 ، ص 126 .