مراد على شمس
164
با علامه در الميزان ( فارسى )
س 145 - راه رهايى از رذائل و كسب فضائل اخلاقى چيست ؟ ( بحث اخلاقى ) ج - مىتوان از دو طريق « علم » و « عمل » خلق خوب و جميل را در نفس خود ملكه ساخت . طريق علميش ، اين است كه به خوبىهاى آن اذعان و ايمان پيدا كنى و طريق عمليش اين است كه آنقدر آن را تكرار كنى تا در نفس تو رسوخ يابد و چون نقشى كه در سنگ مىكنند ثابت گردد . مثلا ، جبن و بزدلى كه در مقابل شجاعت است ، اگر بخواهى رذيله جبن و بزدلى را از دل بيرون كنى ، بايد بدانى كه اين صفت وقتى ثابت در نفس مىشود كه جلو نفس را در ترسيدن آزاد بگذارى تا از هرچيزى بترسد و ترس همواره از چيزى به دل مىافتد كه هنوز واقع نشده ، ولى هم ممكن است واقع شود و هم ممكن است واقع نشود ، در اينجا بايد به خود بقبولانى : كه آدم عاقل هرگز بدون مرجح ميان دو احتمال مساوى ترجيح نمىدهد . [ ترجيح بلا مرجح قبيح است ] . و چون اين طرز تفكر را در خود تكرار كنى و نيز عمل بر طبق آن را هم تكرار كنى ، و در هركارى كه از آن ترس دارى اقدام بكنى ، اين صفت زشت يعنى صفت ترس از دلت زائل مىشود ، و همچنين هر صفت ديگرى كه بخواهى از خود دور كنى و يا در خود ايجاد كنى ، راه اولش تلقين علمى و راه دومش تكرار عملى است . « 1 »
--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 1 ، ص 560 . [ با تلخيص و تصرف ]