س 105 - آيا خداوند همه خواسته‌هاى ابليس را مستجاب نمود ؟ ج - ماحصل گفتار ابليس پس از آنكه خداوند او را تا روز جزا لعنت نمود اين بود كه گفت : حالا كه تا قيامت مرا لعنت كردى ، تا قيامت هم عمرم بده ، و وقتى درخواستش مستجاب شد آنچه كه در دل پنهان كرده بود اظهار داشته گفت : « هرآينه همگى آنان را گمراه مىكنم » . و خداوند متعال جملهء « قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ » « 1 » را در جواب به ابليس فرمود كه در آن اجابت قسمتى از خواسته او هم ردّ قسمتى ديگر آنست . اجابت است نسبت به اصل عمر دادن و ردّ است نسبت به قيدى كه او به كلام خود زد ، و آن اينكه اين مهلت تا قيامت باشد ، و لذا فرمود مهلت مىدهم امّا تا روزى معلوم ، نه تا قيامت . و با در نظر گرفتن سياق دو آيهء 36 و 38 سورهء حجر ، بسيار روشن به نظر مىرسد كه « يوم وقت معلوم » غير از « يوم يبعثون » است . و معلوم مىشود خداى تعالى دريغ ورزيده از اينكه او را تا قيامت مهلت دهد ، و تا روز ديگرى مهلت داده كه قبل از روز قيامت است . و اينكه « وقت معلوم » به چه معناست ، و براى چه كسى معلوم است ؟ در قرآن كريم موارد متعددى است كه چيزى را موقت به وقت معلوم ، و يا مقدّر به قدر معلوم مىكند ، نظير آيهء « وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 2 » ، و آيهء « أُولئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ » « 3 » مقصود از آن ، وقت و قدر ، و رزقى است كه نزد خدا معلوم

--> ( 1 ) . سورهء حجر ، آيات 37 و 38 . ( 2 ) . سورهء حجر ، آيهء 21 . ( 3 ) . سورهء صافات ، آيهء 41 .