نمىكردند ] و به همين سبب ، مىپرسيدند و با شگفتى مىگفتند : « آيا همهء خدايان را يك خدا گردانيده است ؟ و اين چيزى شگفت است » . « 1 » هم‌چنين ، آنان پيامبرى محمّد صلّى اللّه عليه و آله را نمىپذيرفتند ؛ زيرا او ثروت نداشت و مىگفتند : « چرا گنجى بر او افكنده نمىشود ؟ » . « 2 » آنها دربارهء قيامت و زندگى پس از مرگ مىگفتند : « آيا آن‌گاه كه مرديم و خاك و استخوان شديم ، كيفرمان مىدهند ؟ » . « 3 » اين اصول سه‌گانه ، همان خبر بزرگى است كه برخى از مشركان از برخى ديگر مىپرسيدند . اين سخن خداوند : « هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ » اشاره به اين نكته دارد كه برخى از آنان در درون ، آن اصول را قبول داشتند ، نه در برون و برخى ديگر در درون و برون آنها را تكذيب مىكردند و تعدادى از آنها در حال ترديد بودند . كَلَّا سَيَعْلَمُونَ * ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ اين آيه ردّى بر انكار آنان و هشدارى بر دشمنى و لجاجت ايشان است . خداوند از طريق تكرار ، بر اين هشدار تأكيد و سپس خداوند دلايل قدرت و نشانه‌هاى حكمتش را بيان كرده است ، تا شايد منكران هدايت يابند و از روز حسابرسى و كيفرى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنان را از آن بيم مىداده است ، بترسند . از اين رو ، خداوند فرمود : أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً . آيا نمىبينيد كه خداوند چگونه زمين را ، رام كرده است ، تا شما از آن سود ببريد و آن را چون گهوارهء كودك ، بسترى براى خود قرار دهيد ؟ وَ الْجِبالَ أَوْتاداً كوه‌ها نسبت به زمين هم‌چون ميخ‌ها نسبت به خيمه [ - چادر ] است و اگر كوه‌ها نمىبود ، زمين مىلرزيد و ساكنانش را هم به لرزه مىآورد . وَ خَلَقْناكُمْ أَزْواجاً ، شما را به صورت مردان و زنان آفريديم ، تا نسل بشر محفوظ بماند و جامعهء انسانى بنيان نهاده شود . وَ جَعَلْنا نَوْمَكُمْ سُباتاً ، خواب شما را مرگ قرار داديم ؛ زيرا خواب نوعى از مرگ است . خداوند فرموده است : « و اوست كه شما

--> ( 1 ) . ص ( 38 ) آيهء 5 . ( 2 ) . هود ( 11 ) آيهء 12 . ( 3 ) . صافات ( 37 ) آيهء 53 .