تفسير فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ . خطاب از سوى خدا براى پيامبر بزرگوارش حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله است و در اين خطاب به وى وعده مىدهد كه نفرين او دربارهء قريش به اجابت مىرسد . هنگامى كه قريش به آزار پيامبر افزودند ، او بر ضدّ آنان نفرين كرد و گفت : بار خدايا ! سال‌هاى قحطى ، هم‌چون سال‌هاى يوسف بر آنان قرار بده ، بنابراين ، خداوند باران را از آنان گرفت و زمين را خشك و بىمحصول گردانيد و قريش آن‌چنان دچار سختى و گرسنگى شدند كه حتّى استخوان‌ها و لاشه‌ها را مىخوردند و بر اثر گرسنگى ميان خود و آسمان را بسان دود مىديدند . از اين‌روى مىگفتند : هذا عَذابٌ أَلِيمٌ * رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ، قريش به نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آمدند و به او گفتند : از خدا بخواه كه عذاب را از ما بردارد و ما به رسالت تو ايمان مىآوريم . أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرى وَ قَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ * ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . « معلّم » ، به فتح لام و با تشديد . قريش وعده دادند كه هرگاه خدا عذاب را از آنان بردارد ، اندرز خواهند گرفت ، ليكن آنان توبه نمىكنند و به وعدهء خود وفا نمىنمايند . مگر آنها نبودند كه نشانه‌هاى يگانگى خدا را مشاهده كردند و با اين وجود ، به خدا شرك آوردند ؟ آيا پيامبر يا گواهان روشن به سوى آنان نيامد و آنان گفتند : او ديوانه است و برخى از سخنان را از جن و يا انسانى مىگيرد و آنها را به ما القاء مىكند ؟ إِنَّا كاشِفُوا الْعَذابِ قَلِيلًا إِنَّكُمْ عائِدُونَ ، مراد از عذاب دراين‌جا عذاب قحطى و گرسنگى است . « عائِدُونَ » : پيمان شكنان . معناى آيه چنين است : ما به‌زودى ، اندكى ، اين عذاب را برمىداريم و مىدانيم كه آنان به وعدهء خود وفا نمىكنند ، ليكن ما از باب اتمام حجّت و قطع بهانه‌جويى اين كار را مىكنيم . يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ . اين جمله هشدارى است به اين‌كه