كيفرشان كشتن در دنيا و عذاب دردناك در آخرت خواهد بود ؛ عذابى كه هرگز راه گريز از آن را پيدا نخواهند كرد . سؤال : آيا كشتار مشركان به منظور اين‌كه آنها « كلمهء توحيد » را بر زبان آورند ، با آيهء 256 سورهء بقره : « اجبارى در دين نيست » و نيز با سخن خداوند در آيهء 99 سورهء يونس : « آيا تو مردم را مجبور مىكنى كه مؤمن باشند » ، سازگار است با توجّه به اين‌كه اسلام دين سازش است نه دين جنگ ؟ پاسخ : بله ، اسلام هيچ‌كس را به گفتن « لا إله الّا اللّه » مجبور نمىكند و تنها با حكمت و دليل ، او را به سوى آن فرامىخواند : « بگو : حق از پروردگارتان است ، پس هركس مىخواهد ايمان بياورد و هركس مىخواهد كافر شود » . « 1 » لكن گاهى مصالح جامعهء اسلامى در شرايطى خاص ايجاب مىكند كه مشركان در آن نباشند ، زيرا آنها مىكوشند كه در زمين فساد ايجاد كنند . در چنين وضعيتى براى مسلمانان رواست كه مشركان را به گفتن كلمهء توحيد وادار سازند و مشركان جزيرة العرب در آن زمان در جامعهء نوپاى اسلامى نقش ستون پنجم را داشتند . از اين‌رو ، حكم خدا دربارهء آنها اين بود كه يا كشته شوند و يا اسلام بياورند ، كه در اين صورت ، از حقوقى كه مسلمانان دارند آنان نيز برخوردار خواهند شد . در يك سخن : اين حكم تنها به مشركان جزيرة العرب در آن زمان ، بنا به دليل ويژه‌اى ، اختصاص داشت . در جلد اوّل ، در تفسير آيهء 256 سورهء بقره ، در اين‌باره سخن گفته شد . وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذابٍ أَلِيمٍ . مقصود از « يوم الحجّ الاكبر » همان روز نحر [ قربانى كردن ] ، يعنى روز دهم ذى حجّه از سال نهم هجرى است . همين روز آغاز ماه‌هاى چهارگانهء حرام و دهم ربيع الآخر از سال دهم ، پايان آنها بود . پس از سپرى شدن اين مهلت ، سرنوشت

--> ( 1 ) . كهف ( 18 ) آيهء 29 .