محمد جواد مغنية
21
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )
عهد عيسى عليه السّلام است ؛ و عهد به معناى پيمان است . « 1 » در اينباره ، قبلا در تفسير آيهء سوم سورهء بقره ، جملهء « يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ » سخن گفته شد . وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ . فرقان مصدر « فرق » است . فرقان ، يعنى چيزى كه حق را از باطل جدا مىكند . در اينكه مقصود از فرقان ، آيا عقل است ، يا زبور ، يا قرآن و يا هر راهنمايى كه حق را از باطل جدا كند ، در ميان مفسّران اختلافنظر وجود دارد . شيخ محمّد عبده مىگويد : مراد از فرقان ، عقل است . نويسندهء مجمع البيان مىگويد ، مراد قرآن است . آيهء فوق ، احتمال هردو معنا را مىدهد . إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ . إِنَّ اللَّهَ لا يَخْفى عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ . مفسّران مىگويند : در سال نهم هجرت ، شصت تن از مسيحيان نجران يمن نزد پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله آمدند . اين سال به « عام الوفود ؛ سال آمدن هيئتها » معروف است ؛ چراكه در آن سال ، مردم از نقاط مختلف جزيرة العرب به منظور عرض ارادت ، خدمت پيامبر اسلام مىرسيدند . البتّه ، آمدن هيئتها زمانى صورت گرفت كه وى بر دشمنان اسلام پيروز شده بود . « 2 » هيئت نجرانى براى اثبات عقيدهء نصارا به تثليث و الوهيّت عيسى ، به اين موضوع كه عيسى بدون داشتن پدر زاده شد و نيز به معجزات او كه قرآن هم به آنها اعتراف دارد ، استدلال مىكرد . همچنين ، مفسران مىگويند : سورهء آل عمران از آيهء نخست تا حدود آيهء هشتاد ، دربارهء نصاراى نجران و ردّ ادعاهاى آنان نازل شده است ، بنابراين خداوند در ابتداى سوره ، از توحيد سخن گفته است تا سهگانهپرستى را نفى كند . آنگاه قرآن ، تورات و انجيل را ذكر كرده است ، زيرا اين سه كتاب ، خداوند را از داشتن فرزند ، حلول در اشيا و يا اتّحاد با اشيا منزّه مىدانند و نيز الوهيّت را از ذات عيسى نفى مىكنند . سپس خداوند سبحان مىگويد : « آنچه در آسمان و زمين است ، بر خدا مخفى و پوشيده
--> ( 1 ) . على عبد الواحد وافى ، الاسفار المقدسة فى الاديان السابقة للاسلام ( تلخيص ) . ( 2 ) . تفصيل اين ماجرا در تفسير آيهء 61 همين سوره ، معروف به آيهء مباهله ، آمده است . به آنجا مراجعه كنيد .