« مَنْ حَفِظَ عَلى أُمَّتي أرْبَعينَ حَديثاً ، حَشَرهُ اللَّهُ فَقيهاً » « 1 » و ديگر رواياتى كه در تمجيد از نشر احاديث وارد شده « 2 » ، مربوط به محدثينى نيست كه اصلًا نمىفهمند حديث يعنى چه ؟ اين‌ها راجع به اشخاصى است كه بتوانند حديث رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم را مطابق حكم واقعى اسلام تشخيص دهند . و اين ممكن نيست مگر مجتهد و فقيه باشند ، كه تمام جوانب و قضاياى احكام را بسنجند ، و روى موازينى كه در دست دارند ، و نيز موازينى كه اسلام و ائمه عليهم السلام معين كرده‌اند ، احكام واقعى اسلام را به دست آورند . اينان خليفهء رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم هستند ، كه احكام الهى را گسترش مىدهند و علوم اسلامى را به مردم تعليم مىكنند ، و حضرت در حق آنان دعا كرده است : « اللّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائي » . بنابراين ، جاى ترديد نيست كه روايت « اللّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائي » شامل راويان حديثى كه حكم كاتب را دارند نمىشود و يك كاتب و نويسنده نمىتواند خليفهء رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم باشد . منظور از « خلفا » ، فقهاى اسلامند . نشر و بسط احكام و تعليم و تربيت مردم با فقهايى است كه عادلند ؛ زيرا اگر عادل نباشند ، مثل قضاتى هستند كه روايت بر ضد اسلام جعل كردند ؛ مانند سمرة بن جندب « 3 » كه بر ضد حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام

--> ( 1 ) . اين مضمون با الفاظ مختلف در منابع شيعه و اهل سنّت آمده است . رجوع كنيد به : بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 153 - 157 ؛ كنز العمّال ، ج 10 ، ص 224 . ( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 2 ، ص 144 - 168 ، ابواب 19 و 20 و 21 ؛ كنز العمّال ، ج 10 ، ص 220 - 243 . ( 3 ) . ابو عبدالرحمان سمرة بن جندب بن هلال بن جريح ( 58 ه . ق ) از پيامبر بسيار روايت كرده است . بعد ازمرگ « زياد » چندى در بصره جانشين وى بود تا آن‌كه معاويه وى را معزول ساخت . طبرى مىنويسد كه سمره در ايامى كه و الى بصره بود فرمان قتل هشت هزار تن را صادر كرد . چون به كوفه آمد زياد از او پرسيد : نمىترسى كه فرد بىگناهى را كشته باشى ؟ گفت : اگر افزون بر اين هم مىكشتم نمىترسيدم . به نقل از ابن ابىالحديد ، در شرح نهج‌البلاغة - ( ج 4 ، ص 73 ) معاويه در ازاى صد هزار درهم به او پيشنهاد كرد تا روايت كند كه آيهء ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ) البقرة ( 2 ) : 204 در شأن علىبن‌ابىطالب نازل گرديده است و آيهء ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ ) البقرة ( 2 ) : 207 در شأن ابن ملجم فرو فرستاده شده و سمره به چهار برابر آن مقدار پذيرفت كه آن روايت را جعل كند .