و اين‌كه براى مؤمن ، لهيب ، منطفى شود براى آن است كه مؤمن را از نورانيت عقل ، نصيب است و به مقدار نصيب و بهره‌اش از نورانيت عقل ، غلبه بر لهيب آتش كند كه در دنيا صورتش لهيب نار شهوت و غضب است ، و چون مؤمن ، صاحب عقل كلّى نيست و آلودگى به دنيا و دار طبيعت دارد - منتها آن‌كه ، نور عقل غلبه كند بر لهيب آن به مقدار سلوك و رياضت او - اين‌طور تعبير شده . و امّا براى صاحبان عقل كلّ و حضرات اولياى كُمَّل - عليهم صلوات اللَّه - وارد است « جُزْنا وَهِيَ خامِدَةٌ » « 1 » ؛ زيرا كه دارِ طبيعت را در نفوس كامله به هيچ وجه ، تصرّفى نيست و از لهيب جهنم طبيعت ، به كلّى مأمونند ؛ زيرا كه آنها طبيعت را نيز الهى نمودند و شيطان آنها به دست آنها ايمان آورده است « 2 » ، پس جلوهء نور عقل كلّ آنها سراسرِ طبيعت را مقهور حكم خود فرموده

--> ( 1 ) - « ما [ از آتش ] عبور كرديم ، در حالى كه آتش جهنّم خاموش و سرد بود » . ( تفسير القرآن‌الكريم ( تأويلات ملّا عبدالرزّاق كاشانى ) ، ج 2 ، ص 24 ؛ آغاز و انجام ، ص 28 ؛ شرح فصوص الحكم ، قيصرى ، ص 486 ؛ تفسير القرآن الكريم ، صدر المتألّهين ، ج 5 ، ص 57 و 259 ) ( 2 ) - اشاره است به اين حديث نبوى كه : « ما مِنْكُمْ إلّاوَلَهُ شَيطانٌ . قالوا : وَأنْتَ يا رَسُولَ اللّهِ ؟ قال : وَأنَا ، إلّاأنَّ اللّهَ أعانَني عَلَيْهِ ، فَأسْلَمَ عَلى يَدَيَّ » ؛ « براى هر كدام از شما ، شيطانى است . گفتند : حتى براى شما اى پيامبر خدا ؟ فرمود : و براى من هم ، الّا اين‌كه خداوند مرا كمك كرده و اعانت نموده بر عليه شيطان ، و او به دست من تسليم شده است » . ( عوالي اللآلي ، ج 4 ، ص 97 ، حديث 13 ؛ المسند ، أحمد بن حنبل ، ج 3 ، ص 63 ، حديث 2323 با اختلاف در نقل )