السيد الخميني
12
شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى )
متبحِّر افضل المتأخّرين نصير الملّة و الدّين « 1 » - قدّس اللّه نفسه الزكيّة - و بسيارى از [ قسمتهاى ] كتاب « احياء العلوم » « 2 » « غزالى » « 3 » - و اين نحو تأليف علمى را در تصفيهء اخلاق و تهذيب باطن تأثيرى بسزا نيست ، اگر نگوييم اصلًا و رأساً نيست - و يا از قبيل تاريخ الأخلاق است - به اصطلاح نويسنده - كه مشتمل بر قصص و حكايات و امثال و وقايع است ، كه صَرف وقت در آن انسان را از مقصد اصلى بازمىدارد . كتاب « احياء العلوم » كه تمام فضلاء او را به مدح و ثنا ياد مىكنند و او را بدء و ختم علم اخلاق مىپندارند « 4 » ، به نظر نويسنده در اصلاح اخلاق و قلع مادهء
--> ( 1 ) - محمّد بن محمّد بن حسن مشهور به خواجه نصير الدّين طوسى ، از أساطين علم و حكمت و رياضى بوده ، و بسيارى از بزرگان و صاحبان مكارم ، او را ستودهاند . وى در 11 جمادى الأولى سال 597 هجرى در طوس به دنيا آمده ، و در روز عيد غدير سال 672 هجرى ، رخت جان به سراى آخرت كشيده و در كاظمين به خاك سپرده شده است . او را تأليفات بىشمارى است در فنون گوناگون حكمت ، كلام ، رياضيّات ، هيأت ، نجوم و اخلاق كه از آن ميان مشهورترين آنها عبارتند از : شرح الاشارات ابن سينا ، تجريد الاعتقاد ، تحرير اقليدس ، أخلاق ناصري و أوصاف الأشراف . ( الكُنى و الألقاب ، ج 3 ، ص 251 ) . ( 2 ) - إحياءُ علوم الدّين ، كتابى است در اخلاق اسلامى تأليف شيخ أبو حامد محمّد غزالى ( متولّد 450 هجرى و متوفّى 505 يا 507 هجرى ) . اين كتاب از مهمّترين و مبسوطترين آثار تأليف شده در علم اخلاق است ، تا جايى كه بسيارى از كتب اخلاقى نوشته شده بعد از آن ، به خوشهچينى از اين كتاب پرداختهاند ، و احياء العلوم بارها به طبع رسيده است . ( ريحانة الأدب ، محمّد على خيابانى ، ج 4 ، ص 238 ) . ( 3 ) - أبو حامد محمّد بن محمّد بن احمد ، مُلَقّب به حجة الاسلام و مشهور به غزالى ، از أعاظم فُقهاى شافعيّه بوده كه در سال 450 هجرى در غزاله از توابع طوس به دنيا آمده و در همان شهر در سال 505 يا 507 هجرى از دنيا رفته است . وى در سال 484 هجرى به مُدرّسى مدرسه نظاميّه بغداد منصوب شد . او را تأليفات بسيارى است كه در غالب آنها ، مُبتكر بوده است ، و از آن ميان مشهورتر آنها احياء العلوم در اخلاق و الوجيز در فقه شافعى مىباشد . ( ريحانة الأدب ، ج 4 ، ص 237 ) . ( 4 ) - مراجعه شود به : تعريف الاحياء بفضائل الإحياء ، چاپ شده ملحق به احياء العلوم ، ج 5 ، ص 5 و 7 .