از مطلب دور افتاديم و عنان قلم ما را به وادى ديگر كه بس عميق است كشاند . منظور ما اين است كه مقصد قرآن و حديثْ تصفيهء عقول و تزكيهء نفوس است براى حاصل شدن مقصد اعلاى توحيد . و غالباً شرّاح احاديث شريفه و مفسرين قرآن كريم اين نكته را ، كه اصلِ اصول است ، مورد نظر قرار ندادند و سرسرى از آن گذشته‌اند و جهاتى را كه مقصود از نزول قرآن و صدور احاديث به هيچ وجه نبوده ، از قبيل جهات ادبى و فلسفى و تاريخى و امثال آن ، مورد بحث و تدقيق و فحص و تحقيق قرار داده‌اند . حتّى علماء اخلاق هم كه تدوين اين علم كردند ، يا به طريق علمى - فلسفى بحث و تفتيش كردند مثل كتاب شريف « طهارة الأعراق » « 1 » محقق بزرگ « ابن مسكويه » « 2 » و كتاب شريف « اخلاق ناصرى » « 3 » تأليف حكيم متألّه و فيلسوف

--> ( 1 ) - « طهارة الأعراق في تحصيل الأخلاق » ، كتابى است بىنظير در علم اخلاق ، تأليف حكيم ربّانى أبو علي بن مَسْكوَيه رازى متوفّى در سال 421 هجرى . اين كتاب كه با نامهاى « تهذيب الاخلاق » و « طهارة النفس » نيز ياد شده است ، بارها در ايران و مصر و لُبنان بطبع رسيده است . ( الذريعة ، ج 15 ، ص 188 ) . ( 2 ) - احمد بن محمّد بن يعقوب خازن ، مُكنّى به أبو على و مشهور به ابن مسكوَيه . در رى به دنيا آمده و تا آخر عمر در اصفهان سكنى گزيده است . وى از اعيان علماء و حكماء بوده و با شيخ الرئيس أبو على بن سينا معاصر بوده ، و از خاصّان نُدماى عضد الدّولة بشمار مىرفته است . او را در حكمت و اخلاق و تاريخ كتبى چند است كه از آن ميان « طهارة الأعراق » از همه مشهورتر مىباشد . ( الكُنى و الألقاب ، شيخ عبّاس قمى ، ج 1 ، ص 325 ) . ( 3 ) - أخلاق ناصرى ، كتابى است فارسى در فنون أخلاق تأليف حكيم و فيلسوف محقّق خواجه نصير الدّين طوسى متوفّى در سال 672 هجرى . اين كتاب مانند شرحى است بر « طهارة الأعراق » ابن مسكويه رازى به اضافهء دو مقالهء تدبير منزل و سياست مُدن . محقّق طوسى ، أخلاق ناصرى را به نام امير ناصر الدّين عبد الرّحيم در سه مقاله و سى فصل در زندان قُهَستان ، به سلك تحرير كشيده است . ( الذريعة ، ج 1 ، ص 380 ) .