شهود مقصود ممتنع مىباشد . بنابراين ، نماز حقيقى آن است كه واجد اين حقيقت ، كه همان « سرّ صلاة » است ، باشد . و براى نيل به اين هدف ، احكام و شرايط و نيز آداب و سُنَنى وضع شده است ، كه همهء آنها علت‌هاى اعدادى و امدادىاند ؛ و مناسب‌ترين حال براى رازيابى نماز همانا سحر است كه نه محذور اشتغال روز را دارد ، و نه مشكلِ رنجورىِ سرشب در آن است ؛ لذا خداوند دربارهء نماز شب چنين فرموده است : إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلًا * إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا « 1 » . نتايج فراوانى بر اين‌گونه نمازهاى واجد سرّ مترتب است كه نمونهء آن نيل به « مقام محمود » مىباشد ؛ چنان كه دربارهء پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم وارد شده است : وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً « 2 » . و اين معنا اختصاصى به نماز شب يا به حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم ندارد ، بلكه هم در غير نماز شب وجود دارد ، و هم براى غيرآن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم ميسور است ؛ تفاوت بين آن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم و ديگران در درجهء كمال وجودى است ، نه در اصل تكامل در پرتو نماز ؛ چه اين‌كه اختصاص فقهى ، كه نماز شب بر آن حضرت صلى الله عليه و آله و سلم لازم بود و براى ديگران مستحب ، مايهء اختصاص سير و سلوك توسط نماز شب نخواهد شد . اصل جامع اين مطلب را مىتوان از سخنان عارفانهء حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام استظهار نمود : « الوصول إلى اللَّه سفر لا يدرك ، إلا بامتطاء الليل » « 3 » ؛ يعنى ، رسيدن به لقاء خداوند سفرى است كه تنها مركوب راهوار آن شب

--> ( 1 ) - المزّمّل ( 73 ) : 6 - 7 . ( 2 ) - الإسراء ( 17 ) : 79 . ( 3 ) - بحار الأنوار ، ج 75 ، ص 380 ، حديث 4 .