فصل هشتم در اباحهء مكان است [ اباحهء مكان نزد خاصه ، اهل معرفت و اولياء ] و آن نزد خاصّه ، خروج از تصرّف شيطان است به تعدّى نكردن از حدود الهيّه . و پيش اهل معرفت ، خروج از تصرّف نفس است به عدم رؤيت حول و قوّهء خود . و در نزد اولياء ، خروج از تصرّف مطلق است در ذات و اسماء و صفات . [ خروج قلب از تصرّف شيطان و نفس و وقوع فتوحات ثلاثه ] پس ، مادامى كه اعضاء و قلب در تصرّف شيطان يا نفس است ، معبد حق و جنود الهيّه مغصوب است و عبادت حقّ تعالى در آنها صورت نگيرد و جميع عبادات براى شيطان يا نفس واقع شود . و به هر اندازه كه از تصرّف جنود شيطان خارج شد ، مورد تصرّف جنود رحمانى شود تا آن‌كه فتوحات ثلاثه « 1 » واقع شود يعنى : فتح قريب ؛ كه پيش ما فتح اقاليم سبعه است به اخراج جنود شيطانى از آنها ، و نتيجهء آن تجلّى به توحيد افعالى است : نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ « 2 » ؛ و فتحِ مبين ؛ كه فتح كعبهء قلب است به اخراج شيطان مُوَسوس از آن : إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً « 3 » ؛ و فتحِ مطلق ؛ كه ترك رسوم خلقيه و افناى تعيّنات شهادتيه و غيبيه است : إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ

--> ( 1 ) - ر . ك : صفحه سى مقدمه ؛ اصطلاحات الصوفية ، ص 135 - 136 ؛ شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ، امام خمينى ، حديث 21 . ( 2 ) - « نصرتى از جانب خدا و فتحى نزديك است » . ( الصف ( 61 ) : 13 ) ( 3 ) - « ما براى تو فتح كرديم ، فتحى آشكار » . ( الفتح ( 48 ) : 1 )