( الذّليل ) است . ذَلِفَ - - ذَلَفاً الأنفُ : بينى باريك و قلمى شد . الذَّلْفَاء - مؤنث ( الأذْلَف ) است . ذَلَقَ - - ذَلْقاً اللسانُ : زبان فصيح و گشاده شد ، - السكِّينَ : تيغ يا چاقو را تيز كرد ، - هُ : او را ناتوان و لاغر كرد ، - الطائرُ : پرنده فضله افكند . ذَلِقَ - - ذَلَقاً السيفُ أو اللسانُ : شمشير يا زبان تيز شد ، - الرَّجُلُ : آن مرد نا آرام شد ، - من العَطَش : از تشنگى به مرگ نزديك شد ، - السِّراجُ : چراغ روشن شد . ذَلُقَ - - ذَلَاقَةً اللِّسانُ : زبان فصيح و گويا شد . ذَلَّقَ - تذْليقاً السكِّينَ : تيغ يا چاقو را تيز كرد ، - هُ : او را ناتوان و لاغر كرد ، - الضَّتَ : آب در سوراخ سوسمار ريخت تا بيرون آيد . الذَّلْق - مرد فصيح و بليغ و سخنور ، - من الألْسِنَة او الأسنَّة : زبان يا نيزه‌ى تيز ؛ « ذَلْقُ اللِّسانِ » : گوشه‌ى زبان ؛ « ذَلْقُ السهْمِ » : نوك باريك تير . الذُّلُق - مترادف ( الذَّلْق ) است . الذُّلَق - مترادف ( الذَّلْق ) است . الذَّلَق - مترادف ( الذلْق ) است . الذَّلِق - مترادف ( الذلْق ) است . ذَلِكَ - ج أُولَالِك : اسم اشاره براى دور است . مثناى آن ( ذانِّكَ ) در حال رفع و ( ذينِّكَ ) در حال نصب و جرّ است . ذَلَّلَ - تَذْليلًا [ ذلّ ] هُ : او را خوار و زبون كرد . ذُلِّلَ - [ ذلّ ] : النخلُ : بر نخل خرما گرد نرى پاشيد تا بارور شود ، - الكَرْمُ : خوشه‌هاى مو را آويخت يا هموار كرد . الذَّلُول - - ج أذِلَّة و ذُلُل [ ذلّ ] من الجِمال : شتر رام و فرمانبر . الذَّلِيق - مترادف ( الذَّلْق ) است . الذَّلِيل - ج أذِلَّاء و أذِلَّة و ذِلَال [ ذلّ ] : كوچك و پست ، فروتن و رام . ذَمَّ - - ذَمّاً و مَذَمَّةً [ ذمّ ] هُ : از او بدگوئى كرد . اين واژه ضدّ ( مَدَح ) است . الذَّمّ - مص ، - ج ذُمُوم : بدگوئى ، عيب ، ضدّ ( المَدْح ) است . ذَمَى - - ذَمَاءً [ ذمي ] : بيمارى او بدرازا كشيد ، مرگ او نزديك شد ، از او بوى گندى خارج شد . الذَّمَى - [ ذمي ] : بوى گند و بد . الذَّمَاء - [ ذمي ] : بقيه‌ى روح يا روان . الذِّمَار - آنچه كه از آن حمايت و نگهدارى و دفاع كنند ، اندرون خانه ، خانواده . الذِّمَام - ج أذِمَّة [ ذمّ ] : حرمت ، آبرو ، حق . الذُّمَامَة - [ ذمّ ] : بقيّه ، بازمانده . الذَّمَامَة - [ ذمّ ] : كفالت ، ضمانت ، به عهده گرفتن چيزى بابت كسى . الذِّمَامَة - [ ذمّ ] : مترادف ( الذّمَامَة ) است . الذمَّة - ج ذِمَم [ ذمّ ] : أمان و عهد ، ضمانت و تعهد ؛ « فى ذمَّتي كَذَا » : بعهده‌ى من چيزى است ، ضمير و باطن ؛ « اهْلُ الذمَّة » : مسيحيان و يهوديان كه در سرزمين اسلام سكونت دارند ، قومى كه با يكديگر هم پيمان باشند ؛ « بِالذِّمَّة ؟ » : به شرف و حسب و نسب و آبرو و راستى ؟ ؛ « فى ذِمَّتِي او على ذِمَّتِي » : به شرفم ؛ « فى ذِمَّتِهِ ، بِذِمَّتِهِ » : بدهكار است ، عهده‌دار است ؛ « بَرَّأ ذِمَّتَهُ » : او را از امرى بخشيد ؛ « هو فى ذِمَّةِ اللَّهِ » : او در پناه خداست . ذَمَرَ - - ذَمْراً هُ : او را ترسانيد ، - هُ على الأمرِ : او را با سرزنش تشويق به كارى كرد كه در آن كار بكوشد ، - الأسَدُ : شير غريد و بانگ زد . الذِّمْر - ج أذْمَار : شجاع و دلاور . الذَّمِر - ج أذْمَار : شجاع و دلاور . الذَّمِرّ - ج أذْمَار : شجاع و دلاور . ذَمَلَ - - - ذَمْلًا و ذَمِيلًا و ذُمُولًا و ذَمَلَاناً البعيرُ : شتر آهسته رفت . ذَمَّلَ - - تَذْمِيلًا البصيرَ : نابينا را آهسته راه برد . ذَمَمَ - تَذْمِيماً [ ذمّ ] هُ : در بد گوئى و نكوهش از وى زياده‌روى كرد ، - هُ : او را به شرفش قسم داد اين تعبير در زبان متداول رايج است . الذِّمِّيّ - [ ذمّ ] : آنكه بر مال و ناموس و خون وى زينهار و امان داده شده و جزيه پرداخته است . الذَّمِير - ج أذْمَار : قهرمان و دلير . الذَّمِيل - آهسته راه رفتن . الذَّمِيم - ج ذِمَام [ ذمّ ] : آنكه نكوهش شده باشد ، اين واژه ضد ( المَمْدُوح ) است ، آب مكروه ، آب بينى ، شبنم ، دانه كه بر پوست صورت در آيد ؛ « بِئرٌ ذَمِيم » : چاه كم آب يا پُر آب . الذَّنَاب - ج ذَنَائِب : ريسمانى است كه با آن دم شتر را بندند ؛ « ذِنَابُ الشّيءِ » : عقب و ته هر چيزى . الذُّنَابَى - دم پرنده ؛ « ذُنَابَى الطَّائِرَة » : مجموعه‌اى از سطوح آماده شده در عقب هواپيما براى ثابت نگهداشتن آن . الذُّنَابَة - تابع ، پيروى كننده ، - مِنَ الْوَادِي : موضعى از دره كه مسيل و مجراى آب به آن منتهى شود ؛ « ذُنَاباتُ الناسِ » : ولگردان و فرومايگان . الذِّنَابَة - خويشاوندى ، - مِن الْوَادي : جاى سيل گير از دره . ذَنَبَ - - ذَنْبا هُ : بدنبال او شد و اثر او را رها نكرد . ذَنَّبَ - - - تَذْنِيباً الجَرَادُ : ملخ تخم نهاد ، - الضَبُّ : سوسمار دم خود را از سوراخش بيرون كرد ، - الكتابَ : براى كتاب ملحقى نوشت و اضافه كرد . الذَّنْب - ج ذُنُوب و جج ذُنُوبات : گناه . الذَّنَب - ج أذْنَاب : دم هر حيوانى ؛ « ذَنَبُ العَقْرب » : دم عقرب ؛ « ذَنَبُ السوْطِ » : كناره‌ى تازيانه ؛ « ذَنَبُ الثَعْلب » : نام گياهى است ؛ « ذَنَبُ الفَرَسِ » : نام گياهى است ؛ « ذَنَبُ الخَيل » يا « الكُنْباث » ( ن ) : نام گياهى است از رسته‌ى پوشيده شكوفه‌ها كه در زمينهاى نمناك ميرويد ؛ « أذنابُ النّاسِ » :