دولت احساس اين را مىكند كه بايد با سرنيزه با ملت رفتار كند ؛ و نه ملت مىترسد كه دولت همچو كارى بكند ، و [ نه ] احساس اين را مىكند كه اجنبى است ، و اگر خدمت به او كند خدمت به اجنبى است . شما اين دو حال را ملاحظه كنيد . آن حال ، حالى بود كه ملت از دولت جدا بود . و اين حالى است كه ملت از دولت جدا نيست . اين حال ؛ همانى است كه اسلام مىخواهد كه دولتها خدمتگزار ملتها باشند . رشد سياسى مسلمين مشكلهء بزرگ ما مسلمين اين است كه مع الأسف بايد بگويم رشدمان كم است ؛ رشد سياسيمان كم است . ما باز گمان مىكنيم كه با سرنيزه و با فشار و با سازمان امنيت و با ارتش مىشود كه يك ملتى را اصلاح كرد و يك مملكتى را استقلالش را به دست آورد . ما باز اين طور فكر مىكنيم . دولتهاى ما باز فكر اين هستند كه ملت خودشان را به هر طورى كه هست سركوب كنند . اين مشكل كِى بايد رفع بشود ؟ و اين دولتها كِى به خود بيايند كه با ملتهاى خودشان [ دوست باشند ] با ملتهايى كه شما كه زندگى مىكنيد براى زحمتهايى است كه آنها دارند مىكشند . با ملتهاى خودتان دوست باشيد ؛ و آنها پشتيبان شما ، و شما خدمتگزار آنها . اگر ملتها احساس بكنند كه دولتها براى پشتيبانى و خدمت به آنها آمدند ، هيچ اشكال نيست كه آنها هم در خدمت حاضرند ، و بيشتر حاضرند . اين مشكله به دست خود دولتهاست كه حل كنند . و مع الأسف نمىكنند . اين يكى از مشكلات ماست كه تا اين مشكل حل نشود ، اميد اينكه ما بتوانيم با ابرقدرتها مخالفت كنيم و بتوانيم آنها را از ممالك خودمان بيرون كنيم نيست . مشكل دولتهاى اسلامى مشكل دوم هم ، كه مثل همين مشكل است ، مشكل دولتهاست با هم . چرا بايد دولتهاى اسلامى با هم اين طور باشند كه هر كدام به طرف ديگر بِكشند ؟ چرا بايد يك كشورهايى كه داراى همه چيز هستند و داراى همه جور قدرت هستند ، اسرائيل با آن عدهء كم بيايد و به آنها اين طور حكمفرمايى كند ؟ چرا بايد اين طور باشد ؟ جز اين است كه