خيلى كم اينجا بود ، به يكى از آقايان گفته بود - به من صحبتى نكرد - به يكى از آقايان گفته بود كه خوب شد كه من كه آخوندزاده‌ام آمدم نجف ، اگر يك كس ديگرى مىآمد و اين وضع را مىديد چه مىكرد ؟ ! من نمىدانم كه در اين چند روز ، در اين چهار - پنج روز ، يك نفر ، يك نفر آدم محصل خارجى كه از سنخ ما هم نيست ، و لو پدرش از سنخ ماست ، خودش از سنخ ماها نيست ، اين در اين حوزهء مباركه چى ديده است ! با چه اشخاصى تماس پيدا كرده ، آنها چه مطالبى به اين آدم گفته‌اند كه بايد اظهار تأسف كند يك نفر آدم محصل جديد . اظهار تأسف كند از اينكه چرا وضع نجف اين طور است ! اگر يك دستهايى در كار باشد و شما را همين دستها وادار كند كه من از جبههء كذا و زيد از جبههء كذا و آن از جبههء كذا - حتى در يك مدرسه - شما با هم جبهه‌بندى كنيد و خداى نخواسته اگر راست باشد اين مطلب ، يكوقتى يك انفجارى در يك مدرسه پيدا بشود و از اين مدرسه هم به مدرسهء ديگر سرايت كند و از اين طايفه هم به طايفهء ديگر سرايت كند و دستهاى ناپاكى هم اينها را دامن‌بزند و اين آتش را روشن كند ، علاوه بر اينكه در دنيا ما كاذب مىشويم و نجف ساقط مىشود - نه من و شما تنها - يك حوزهء هزار سالهء دينى ساقط مىشود ، يك اشخاص عالم متدين كه به حمد اللَّه باز فراوانند ، اينها هم در جامعه ساقط مىشوند - علاوه بر اين ما جواب خدا را چه بدهيم ؟ آفات علمِ بىعمل اينكه در روايات ما هست كه اهل جهنم متأذى « 1 » مىشوند از بوى عالِمى كه به علمش عمل نكند ، « 2 » اين براى چيست كه عالِم وضعش اين طور است ؟ اين براى اين است كه فرق است ما بين عالِم و غير عالِم - از جهاتى فرق است . عالِم اگر خداى نخواسته منحرف شد ، يك امت را ممكن است منحرف بكند . من خودم ديده‌ام اين مطلب را كه در بعضى از شهرستانهايى كه در ايام تابستان ما مىرفتيم ، بعضى از شهرستانها را من

--> ( 1 ) - آزرده . ( 2 ) - اصول كافى ، ج 1 ، ص 44 .