مىديدم كه اينها بسيار مؤدب به آداب ، جامعهء آنجا مؤدب به آداب شرع هستند - مثل محلات كه آن وقتها اين جور بود - انسان وقتى ملاحظه مىكرد مىديد كه عالِم خوبى آنجا بوده . چند تا ملّاى متدين خوب اگر در يك جامعه‌اى ، در يك شهرى ، چند نفر ملّاى متوجه به ديانت ، عاقل و عامل به علم خودش باشد ، لازم نيست موعظه كند اصلًا ، خود وجود او موعظه است . ما اشخاصى را ديديم كه خودِ وجودشان در انسان تأثير مىكرد . ملّاهايى يكوقتى در قم بود [ ند ] كه خودِ وجودشان ، اصلًا انسان وقتى نگاه مىكرد به او - همان نگاه - موعظه بود . از آن طرف ، ما الآن مىبينيم كه ، تهران را من يك قدرى اطلاع دارم ؛ محلات مختلف تهران فرق دارد ، يك گوشه مىبينيد كه يك آدم منحرف آنجا معمم است يا امام جماعت شده است ، يك طايفه‌اى را منحرف كرده است ! اين گندش چقدر است ؟ همان گند است كه اينجا به مشام مىرسد . اين گندى است كه ما در دنيا تهيه مىكنيم ؛ نه يكى يك گندى را به ما اضافه بكنند ؛ اين گند خود ماست . هر چه در عالم آخرت واقع مىشود ، يك چيزى است كه از اينجا ما تهيه كرده‌ايم و وارد مىكنيم در عالم آخرت . به ما يك چيزى خارج از عملمان نمىدهند ؛ اعمال ماست اينها . فساد عالِم ، فساد عالَم وقتى بنا شد كه يك عالِمى مفسده جو باشد و يك حوزه را در معرض خطر قرار بدهد ، اين گندش يك حوزه را بلكه يك امت را مىگيرد ؛ و همين گند است كه الآن شامهء ما درست نمىتواند ادراك كند ؛ وقتى كه در جهنم رفتيم - خداى نخواسته - آنجا ادراك مىكند شامه‌ها . و اين گندى كه از اين عالِم بلند شده است و در دنيا اين طور كرده ، آنجا مردم را متأذى مىكند . و در همين روايت است كه اشدُّ الناس حسرةً « 1 » آنهايى هستند كه دعوت مىكنند اشخاص را به صلاح و خير و آنها استجابت مىكنند و عمل مىكنند به قول اين آدم و آنها در بهشت مىروند ، و خود اين آدم عالِمى است كه به علم خودش

--> ( 1 ) - امام صادق ( ع ) فرمود : « اشدُّ الناسِ حسرةً يومَ القيامةِ مَن وَصَفَ عَدْلًا ثم عَمِلَ بِغيره » ؛ حسرت ديده ترين مردم در قيامت كسى است كه در عدالت و نيكرفتارى سخن مىگفته و بر خلاف آن عمل مىكرده است . اصول كافى ، ج 2 ، ص 299 .