بعدالموت وحشت و هولناكى سخت است كه هيچ وحشتى شبيه آن نيست . بسا باشد اشاره به آن باشد فرمايش رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله و سلم - در وصيتش به امير المؤمنين عليه السلام : « ولا و حدة أوحش من العجب » « 1 » . يعنى « هيچ تنهايى ترسناك‌تر نيست از عجب » . « موسى بن عمران - على نبيّنا و آله و عليه السلام - از شيطان پرسيد : " خبر ده مرا به گناهى كه اولاد آدم وقتى مرتكب شود آن را ، بر او راه يا بى و تسلط پيدا كنى " . گفت : " وقتى عجب كند بر نفس خود و بزرگ شمارد عملش را و كوچك شود در چشمش گناه او . " خداوند تعالى به داود - عليه السلام - مىفرمايد : " اى داود ، بشارت ده گناهكاران را و بترسان صديقان را " . عرض كرد : " چطور بشارت دهم آنها را و بترسانم اينها را ؟ " فرمود : " بشارت ده گناهكاران را كه همانا من قبول مىكنم توبه را و مىگذرم از گناه ؛ و بترسان صديقان را كه عجب نكنند به اعمال خودشان ؛ زيرا كه همانا نيست بنده‌اى كه من به پا دارم از براى حساب مگر آن‌كه هلاك شود » « 2 » . پناه مىبرم به خداى تعالى از مناقشه در حساب كه صديقين و بزرگ‌تر از آنها را هلاك مىكند . شيخ صدوق در خصال سند به حضرت صادق - عليه السلام - رساند كه فرمود : « شيطان گويد : " اگر در سه چيز چيره گردم به پسر آدم باكى ندارم از هر چه بكند ، زيرا كه آنها قبول نشود از او : وقتى كه بسيار شمارد عمل خود را ، و فراموش كند گناه خود را ، و راه يابد در او عجب " » « 3 » .

--> ( 1 ) - « پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به على عليه السلام فرمود : و هيچ تنهايى هراسناك‌تر از خودپسندى نيست » . ( وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 103 ، « أبواب مقدّمة العبادات » باب 23 ، حديث 14 ) ( 2 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 314 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب العجب » ، حديث 8 ؛ وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 99 ، « أبواب مقدّمة العبادات » ، باب 23 ، حديث 3 . ( 3 ) - عن أبي عبداللَّه عليه السلام قال : « قال إبليسُ - لَعنَةُ اللَّه عليه - لجنوده : إِذَا اسْتَمْكَنْتُ مِنِ ابْنِ آدَمَ فِي ثَلَاثٍ لَمْ أُبَالِ مَا عَمِلَ فَإِنَّهُ غَيْرُ مَقْبُولٍ مِنْهُ : إِذَا اسْتَكْثَرَ عَمَلَهُ ، وَنَسِيَ ذَنْبَهُ وَدَخَلَهُ الْعُجْبُ » . ( الخصال ، ص 112 ، حديث 86 ؛ وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 98 ، « أبواب مقدّمة العبادات » ، باب 22 ، حديث 7 )