سوره و بِسْمِ اللَّهِ آن فرق مىكند . و ذكر آن چون موجب تطويل است ، از آن صرف نظر كرديم . و شيخ ما ، عارف كامل ، شاه آبادى ، روحى فداه ، مىفرمود كه « هُوَ برهان بر شش اسم و كمال ديگرى است كه در سورهء مباركهء « توحيد » پس از اين كلمهء مباركه ذكر شده ؛ زيرا كه ذات مقدس چون « هُوَ » مطلق است ، كه اشاره به صرف وجود است ، مستجمع جميع كمالات اسمائيه است ؛ پس اللَّه است . و چون صرف وجود به حقيقت بسيطه داراى جميع اوصاف و اسماء است و اين كثرت اسمائى وحدت ذات مقدس را منثلم نكند ، أَحد است . و چون صرف را ماهيت نيست ، « صمد » است . و چون صرف را نقص حاصل نشود و از غير حاصل نشود و تكرر بر آن ممتنع باشد ، « والد » و « مولود » نيست و « كفو » ى ندارد » ، انتهى . بايد دانست كه از براى « صمد » در اخبار شريفه معانى و اسرار كثيره ذكر فرمودند « 1 » كه اشتغال به بيان آن از طور اين اوراق خارج است و محتاج به رسالهء جداگانه . و در اين مقام به يك نكته اشاره نماييم . و آن اين است كه اگر صمد اشاره به نفس ماهيت باشد ، به حسب بعض اعتبارات ، و معانى « اللَّه » در اللَّهُ الصَّمَدُ ، از اعتبارات مقام واحديت و مقام احديتِ جمع اسماء است . و اگر اشاره به صفت اضافى باشد ، چنانچه از بعض روايات استفاده شود ، اشاره به احديّت جمع اسماء در حضرت تجلى به فيض مقدس و معنى آن موافق با اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ است . فصل در اشارهء اجماليه به تفسير آيات شريفهء سورهء « حديد » تا عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ است اما آيهء شريفهء اوّل « 2 » : دلالت كند بر تسبيح جميع موجودات ، حتى نباتات و جمادات .

--> ( 1 ) . ر . ك : آداب الصلاة ، امام خمينى قدس سره ، ص 385 . ( 2 ) - ( سَبَّحَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ) ؛ « آنچه در آسمان‌ها و زمين است خداوند راتسبيح گو است و اوست تواناى دانا » . ( الحديد ( 57 ) : 1 )