ولى چون عمدهء مردم متعبّدْ اهل مناسك و عبادات صورى هستند ، شيطان در اين مقام بيشتر تصرف مىكند و مكايد نفس در اين مرحله بيشتر است . و به عبارت ديگر : چون نوع مردم داراى بهشت جسمانى اعمالى هستند ، و از طريق اعمال حسنه و ترك اعمال سيّئه داراى مقامات اخروى مىشوند ، شيطان از همين راه وارد شده ريشهء ريا و سالوس را در اعمال آنها آبيارى مىكند تا شاخ و برگ پيدا كرده حسنات آنها را مبدل به سيّئات كرده آنها را از طريق مناسك و عبادات وارد جهنم دركات مىكند ؛ و چيزهايى را كه با آن مىخواهند تهيهء تعمير آخرت كنند اسباب تخريب آن مىنمايد ؛ و چيزى كه از عليّين است كارى مىكند كه به امر حق تعالى ملائكه در سجّين قرار دهند . پس كسانى كه فقط داراى همين جنبه هستند و زاد و راحله‌اى جز زاد اعمال ندارند ، بايد خود را كاملًا مواظب باشند كه مبادا خداى نخواسته اين امر هم از دست رفته به‌كلّى جهنّمى گردند و راهى به جانب سعادت نداشته باشند ، و درهاى بهشت به روى آنها بسته شده درهاى جهنّم براى آنها باز گردد . فصل در دقت امر ريا بسيار اتفاق افتد كه شخص رياكار خودش هم ملتفت نيست كه ريا در اعمال او رخنه كرده و اعمالش ريايى و ناچيز است ، زيرا كه مكايد شيطان و نفس به قدرى دقيق و باريك است و صراط انسانيت به‌طورى نازك و تاريك است كه تا انسان موشكافى كامل نكند نمىفهمد چه كاره است . خودش گمان مىكند كارهايش براى خداست ، ولى براى شيطان است . انسان چون مفطور به حبّ نفس است ، لهذا پردهء خودخواهى معايب او را بر خود او مىپوشاند . شايد - ان شاء اللَّه - شمّه‌اى از اين مطلب در ضمن شرح بعضى احاديث « 1 » پيش آيد . از خداى تعالى توفيق مىخواهم .

--> ( 1 ) . ر . ك : صفحه 82 .