فصل در بيان آن‌كه حق تعالى با فقر و غنا و غير اينها اصلاح حال مؤمنين فرمايد اين‌كه در اين حديث شريف مىفرمايد كه بعضى از بندگان مرا جز فقر اصلاح نكند ، اگر از آنها فقر را بگيرم هلاك مىشوند ، و همين‌طور بعضى با غنا و بىنيازى اصلاح شوند و بدون آن هلاك شوند ، از آن معلوم شود كه هرچه حق تعالى به مؤمنين مرحمت مىفرمايد ، از غنا و فقر و صحت و سقم و امنيت و وحشت و ديگر امور ، براى اصلاح حال مؤمنين و تخليص حالت قلوب آنهاست . و اين حديث شريف منافات ندارد با احاديث كثيره‌اى كه وارد است در باب شدت ابتلاى مؤمنين به أسقام و أوجاع و فقر و فاقه و ساير بليّات « 1 » ؛ زيرا كه حق تعالى به رحمت واسعه و فضل عميم خود مثل يك طبيب معالج و پرستار عطوف است كه هر كس را به‌طورى از دنيا پرهيز مىدهد . گاهى به يكى ثروت مىدهد و در عين حال به حسب شدت و ضعف و كمال و نقص ايمان او ، او را مبتلا به بلاهاى ديگر مىكند ؛ بلكه ثروت و غنا را براى او طورى محفوف به بليّات مىكند كه او را از دنيا و حب او منصرف مىكند . مزاج اين شخص طورى است كه اگر او را فقير كند ، به واسطهء آن‌كه سعادت را در مال و منال شايد مىبيند و اهل دنيا را سعيد مىداند ، متوجه به دنيا مىشود و در تحصيل آن به هلاكت ابدى مىافتد . ولى وقتى آن را در دسترس او گذاشت و براى شيفته نشدن آن محفوف كرد آن را به زحمات و صدمات خارجى و داخلى ، از دنيا منصرف شود . يكى از مشايخ عظام ما - دام ظلُّه - مىفرمود كه در تعدد زوجات ، كه انسان گمان مىكند ورود در دنيا و توجه به آن است ، وقتى كه انسان به آن مبتلا شد ، مىيابد كه اين يكى از شاه‌كارهاى بزرگى است كه انسان را در عين ورود در دنيا از دنيا خارج مىكند و از آن منصرف مىنمايد .

--> ( 1 ) - ر . ك : الكافي ، ج 2 ، ص 252 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب شدّة ابتلاء المؤمن » .