فصل در بيان آن‌كه علم به حقيقت روحانيت انبيا و اوليا به قدم فكر حاصل نشود بدان‌كه معرفت روحانيت و مقام كمال جناب ختمىمرتبت - صلّى اللَّه عليه و آله - خاصّتاً ، و انبياى معظّم و اولياى معصومين - عليهم السلام - نيز با قدم فكر و سير آفاق و انفس ميسور نگردد ؛ زيرا كه آن بزرگواران از انوار غيبيهء الهيه و مظاهر تامّه و آيات باهرهء جلال و جمال‌اند ، [ و ] در سير معنوى و سفر الى اللَّه به غاية القصواى فناى ذاتى و منتهى العروجِ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى رسيده‌اند ؛ گرچه صاحب مقام بالاصاله نبىّ ختمى است ، و ديگر سالكين در عروج تبعِ آن ذات مقدس هستند . و ما اكنون در صدد بيان كيفيت سير آن ذات مقدس ، و تفاوت معراج روحانى او با معراج ساير انبياء و اوليا - عليهم السلام - نيستيم ؛ و در مقام به ذكر يك حديث كه راجع به نورانيت آنها وارد است اكتفا مىكنيم ، زيرا كه ادراك نورانيت آنها نيز نورانيت باطنيه و جذبهء الهيه مىخواهد . كافي بِإسْنادِهِ عَنْ جَابِرٍ ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ - عليه السلام - قَالَ : سَأَلْتُهُ عَنْ عِلْمِ الْعَالِمِ ؟ فَقَالَ لِي : « يا جابر ، إن في الأنبياء و الأوصياء خمسة أرواح : روح القدس ، و روح الإيمان ، و روح الحياة ، و روح القوة ، و روح الشهوة . فبروح القدس ، يا جابر ، عرفوا ما تحت العرش إلى ما تحت الثرى » . ثُمَّ قَالَ : « يا جابر ، إن هذه الأربعة أرواح يصيبها الحدثان ، إلا روح القدس ؛ فإنها لا تلهو و لا تلعب » « 1 » .

--> ( 1 ) - جابر گويد : « از امام باقر عليه السلام دربارهء علم عالم پرسيدم ، فرمود : اى جابر ، همانا در پيغمبران و اوصياء پنج روح است : روح القدس ، روح ايمان ، روح زندگى ، روح قوه ، روح شهوت . اى جابر ، ايشان به روح القدس امور و مطالب زير عرش تا زير خاك را مىدانند . سپس فرمود : اى جابر ، اين چهار روح را آفت رسد مگر روح‌القدس را كه بازى و ياوه‌گرى ندارد » . ( الكافي ، ج 1 ، ص 272 ، « كتاب الحجة » ، « باب فيه ذكر الأرواح التي في الأئمّة » ، حديث 2 )