در بيان آن‌كه علم به حقيقت اسماء و صفات ممكن نيست پوشيده نماند كه ادراك حقيقت اوصاف حق و احاطه بر آنها و كيفيت آنها ، از امورى است كه دست برهان از وصول به شاهق آن كوتاه و آمال عارفين از وصول به مغزاى آن منقطع است ؛ و آنچه به نظر برهانى و نظر تفكرْ علماء حكمت رسميّه ، يا در مباحث اسماء و صفاتْ ارباب اصطلاحات عرفانيه ، ذكر كرده‌اند ، هر يك به حسب مسلك آنها صحيح و برهانى است ؛ و ليكن خودِ علم حجابى است غليظ كه تا خرق آن به توفيقات سبحانى در سايهء تقواى كامل و رياضت شديد و انقطاع تامّ و مناجات صادقانه با جناب ربوبى نشود ، انوار جمال و جلال در قلب سالك طلوع نكند و قلبِ مهاجرِ الى اللَّه به مشاهدهء غيبيه و حضور عيانى تجليات اسمائى و صفاتى - تا چه رسد به تجليات ذاتى - نائل نشود . و اين بيان نبايد انسان را از طلب و بحث ، كه خود تذكر حق است ، باز دارد ، زيرا كه نادر اتفاق افتد كه بدون بذر علوم حقه ، به شرايط معهودهء آن ، شجرهء طيّبه معرفت در قلب روييده شود يا بارور گردد . پس ، انسان در اوّل امر بايد از رياضات علميه ، با قيام به جميع شرايط و متممات آن ، دست نكشد كه گفته‌اند : الْعُلُومُ بَذْرُ الْمُشاهَداتِ « 1 » . و اگر علوم در اين عالم نيز به واسطهء بعضى موانع به نتيجهء تامّ نرساند انسان را ، ناچار در عوالم ديگر به ثمراتى دل‌پسند منتهى شود ؛ ولى عمده قيام به شرايط و مقدمات آن است كه بعضى از آن را در شرح بعض احاديث سالفه بيان كردم « 2 » .

--> ( 1 ) - ر . ك : الحكمة المتعالية ، ج 3 ، ص 386 ، و ج 5 ، ص 266 ، و ج 9 ، ص 123 ؛ شرح المنظومة ، ج 5 ، ص 290 . ( 2 ) - ر . ك : صفحه 505 .