است نخواهد بود . پس ، معلوم شد كه مطلب بر اساس ديگر مبتنى است و بر پايهء ديگر چرخ مىزند . آن وقت هيچ استبعادى باقى نمىماند و براى انكار راهى باز نخواهد ماند . فصل در بيان عدد نوافل مقصود رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - از پنجاه ركعت نماز ، كه مىفرمايد مطابق سنت من است ، نمازهاى واجبى و نوافل آنهاست ؛ به استثناى دو ركعت بعد از عشاء كه در حال نشسته خوانده مىشود و يك ركعت محسوب مىشود ، كه با آن نمازهاى فريضه و نافله پنجاه و يك ركعت مىشود . و شايد ترك ذكر رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - اين ركعت را ، براى اين باشد كه اين پنجاه ركعت سنت مؤكده بوده . چنانچه دلالت كند بر اين معنا روايت ابن أَبِي عُمَيْرٍ ؛ قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ - عليه السلام - عَنْ أَفْضَلِ مَا جَرَتْ بِهِ السُّنَّةُ مِنَ الصَّلَاةِ . فَقَالَ : « تمام الخمسين » « 1 » . و از بعض روايات استفاده شود كه سيرهء رسول خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - بر همين پنجاه ركعت جارى بوده « 2 » ؛ گرچه از بعضى ديگر استفاده شود كه حضرت « عَتَمه » را بجا مىآوردند « 3 » . و شايد عدم ذكر آن و جريان سنت بر پنجاه ركعت براى آن باشد كه عتمه عوض نماز « وَتْر » است و خود استقلال ندارد ؛ چنانچه روايت فُضَيل بن يَسار دلالت بر آن دارد « 4 » ؛ و در روايت شريفه آن را « وتر » تسميه كردند « 5 » . و در بعضى

--> ( 1 ) - ابن ابى عمير گويد : « از ابو عبداللَّه عليه السلام دربارهء نيكوترين آيين نمازگزاردن در سنّت پيامبر پرسيدم . فرمود : " آن‌كه هر پنجاه ركعت بگزارد » . ( الكافي ، ج 3 ، ص 443 ، « كتاب الصلاة » ، « باب صلاة النوافل » ، حديث 4 ؛ وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 46 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أعداد الفرائض ونوافلها » ، باب 13 ، حديث 5 ) ( 2 ) - ر . ك : وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 47 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أعداد الفرائض » ، باب 13 ، حديث 6 ، و ص 248 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب المواقيت » ، باب 43 ، حديث 1 و 4 ، ص 270 ، باب 53 ، حديث 2 . ( 3 ) - مراد از « عَتَمه » نافلهء نماز عشاء است . و روايت حمّاد بن عثمان از امام صادق عليه السلام بر آن دلالت دارد . ( ر . ك : وسائل‌الشيعة ، ج 4 ، ص 46 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أعداد الفرائض ونوافلها » ، باب 13 ، حديث 15 ) ( 4 ) - وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 46 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أعداد الفرائض ونوافلها » ، باب 13 ، حديث 2 . ( 5 ) - وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 94 ، « كتاب الصلاة » ، أبواب أعداد الفرائض ونوافلها » ، باب 29 ، حديث 1 .