مىنماييم . و اگر كسى تفصيل بيشتر بخواهد به رسالهء لقاءاللَّه مرحوم عارف باللَّه ، حاج ميرزا جواد تبريزى « 1 » - قدّس سرّه - رجوع كند كه اخبار در اين باب را تا اندازه‌اى جمع كرده است . بدان‌كه بعضى از علما و مفسرين كه به كلى سدّ طريق لقاءاللَّه را نمودند و انكار مشاهدات عينيه و تجليات ذاتيه و اسمائيه را نمودند - به گمان آن‌كه ذات مقدس را تنزيه كنند - تمام آيات و اخبار لقاءاللَّه را حمل بر لقاء يوم آخرت و لقاء جزاء و ثواب و عقاب نمودند « 2 » . و اين حمل نسبت به مطلق لقاء و بعض آيات و اخبار گرچه خيلى بعيد نيست ، ولى نسبت به بعض ادعيهء معتبره و روايات در كتب معتبره و بعض روايات مشهوره ، كه علماى بزرگ به آنها استشهاد كردند ، بسيار حمل بارد بعيدى است . و ببايد دانست كه مقصود آنان كه راهى براى لقاءاللَّه و مشاهدهء جمال و جلال حق باز گذاشته‌اند اين نيست كه اكتناه ذات مقدس جايز است ؛ يا در علم حضورى و مشاهدهء عينى روحانى احاطه بر آن ذات محيط على الاطلاق ممكن است ؛ بلكه امتناع اكتناه در علم كلى و به قدم تفكر ، و احاطه در عرفان شهودى و قدم بصيرت ، از امور برهانيه و مورد اتفاق جميع عقلا و ارباب معارف و قلوب است « 3 » . لكن آنها كه مدعى اين مقام هستند گويند : پس از تقواى تامّ تمام و اعراض كلى قلب از جميع عوالم و رفض نشأتَين و قدم بر فرق انّيّت و انانيت گذاشتن و توجه تامّ و اقبال كلى به حق و اسماء و صفات آن ذات مقدس كردن و مستغرق عشق و حبّ ذات مقدس شدن و ارتياضات قلبيه كشيدن ،

--> ( 1 ) - حاج ميرزا جواد تبريزى ( 1344 ق ) دانشمند بزرگ معاصر سال‌ها در نجف اشرف در مصاحبت ملا حسينقلى همدانى به تهذيب پرداخت . در حدود سال 1320 ق به تبريز مراجعت كرد و سپس به قم آمد . خانهء وى سال‌ها مجلس تذكر و موعظه بود . آثارى گرانقدر در تهذيب و اخلاق دارد ؛ از جمله : لقاءاللَّه ، أسرار الصلاة ، المراقبات . ( 2 ) - ر . ك : التبيان في تفسير القرآن ، ج 7 ، ص 100 ، وج 8 ، ص 348 ، و ج 10 ، ص 309 ؛ مجمع البيان ، ج 6 ، ص 770 . ( 3 ) - ر . ك : الفتوحات المكّية ، ج 1 ، ص 119 ، وج 2 ، ص 619 ؛ الحكمة المتعالية ، ج 1 ، ص 113 ، وج 2 ، ص 335 ؛ المبدأ و المعاد ، ص 33 .