بىبار مىكند . آيا چه عذابى است كه خداوند تبارك و تعالى با آن عظمت او را وصف مىكند به « شدّت » و جاى ديگر به « عظمت » . چيزى را كه خداى تبارك و تعالى كه عظمت او حدّ و حصر ندارد و عزّت و سلطنت او منتها ندارد توصيف به شدّت و عظمت كند آيا چه خواهد بود ؟ خدا مىداند عقل من و تو و فكر همهء بشر از تصورش عاجز است . اگر مراجعه به اخبار و آثار اهل‌بيت عصمت و طهارت كنى و تأمّل در آنها نمايى ، مىفهمى كه قضيهء عذاب آن عالم غير از اين عذاب‌هايى است كه فكر كردى . قياس به عذاب اين عالَم كردن قياس باطل غلطى است . من براى تو يك حديث شريف از شيخ جليل‌القدر ، صدوق طايفه ، نقل مىكنم كه بدانى مطلب چيست ، مصيبت چقدر است ؛ با اين‌كه اين حديث راجع به جهنّم اعمال است كه سردتر از همهء جهنّم‌هاست . اولًا : بايد بدانى كه شيخ صدوق ، كه اين حديث از اوست ، كسى است كه تمام علماء اعلام از او كوچكى مىكنند و او را به جلالت قدر مىشناسند . آن بزرگوار كسى است كه به دعاى امام - عليه السلام - متولّد شده « 1 » . آن كسى است كه مورد لطف امام زمان - عليه السلام و عَجَّل‌َاللَّهُ تعالى فَرَجَهُ - بوده ؛ و نويسنده به طريق‌هاى عديده از بزرگان علماء اماميه - عليهم رضوان اللَّه - متّصل به شيخ صدوق حديث را نقل مىكند ، و مشايخ بين ما و صدوق همه از بزرگان و ثقات اصحاب‌اند . پس اگر از اهل ايمانى بايد به اين حديث عقيده‌مند باشى : رَوَى الصَّدوقُ بِإسْنادِهِ عَنْ مَوْلانا الصّادِقِ - عليه السلام - قالَ : « بينا رسول الله - صلى الله عليه و آله - ذات يوم قاعدا إذ أتاه جبرئيل - عليه السلام - وهو كئيب حزين متغير اللون ، فقال رسول الله صلى الله عليه و آله : يا جبرئيل ما لي أراك كئيبا حزينا ؟ فقال : يا محمد ، فكيف لا أكون كذلك و إنما وضعت منافيخ جهنم اليوم . فقال رسول الله صلى الله عليه و آله : و ما منافيخ جهنم يا جبرئيل ؟ فقال : إن الله تعالى أمر بالنار فأوقد عليها ألف عام حتى احمرت ، ثم أمر بها فأوقد عليها ألف عام حتى ابيضت ، ثم أمر بها فأوقد عليها ألف عام حتى

--> ( 1 ) - ر . ك : كمال الدين ، ص 502 ، حديث 31 ؛ رجال النجاشي ، ص 261 ؛ الفوائد الرجالية ، بحر العلوم ، ج 3 ، ص 293 .