پيش مشركان اهل مكه به دعوت كردن [ تو ] به سوى توحيد قبل و بعد » . زيرا كه مشركان مكه بعضى اسلام آوردند ، و بعضى از مكه خارج شدند ؛ و كسى كه از آنها باقى ماند قدرت انكار توحيد بر آن حضرت نداشت ، وقتى كه حضرت دعوت مىفرمود مردم را به سوى آن ؛ پس گرديد گناه او آمرزيده به غلبهء بر آنها . " پس مأمون گفت : " للَّه دَرُّكَ اى أبوالحسن " » . نويسنده گويد كه اين توجيه ششمى است كه در حديث شريف از آيهء مباركه شده است . و حاصل آن آن است كه مراد گناه آن بزرگوار است در نظر اهل شرك و به زعم فاسد آنها . فصل در توجيه عرفانى از آيهء شريفه بدان‌كه از براى آيهء شريفه توجيهى است بر مشرب اهل عرفان و مسلك اصحاب قلوب ، كه براى ذكر آن لابدّيم از ذكر « فتوحات ثلاثهء » متداولهء نزد آنها « 1 » . پس ، گوييم كه « فتح » در مشرب آنها عبارت است از گشايش ابواب معارف و عوارف و علوم و مكاشفات از جانب حق بعد از آن‌كه آن ابواب بر او مُغلَق و بسته است . مادامى كه انسان در بيت مُظلِم نفس است و بسته به تعلقات نفسانيه است ، جميع ابواب معارف و مكاشفات به روى او مغلق است ؛ و همين كه از اين بيت مظلم به قوّت رياضات و انوار هدايات خارج شد و منازل نفس را طى كرد ، فتح باب قلب به روى او شود و معارف در قلب وى ظهور كند و داراى مقام « قلب » گردد . و اين فتح را « فتح قريب » گويند ، زيرا كه اين اوّل فتوحات و اقرب آنهاست . و گويند اشاره بدين فتح است قول خداى تعالى : نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ « 2 » . البته با يارى و نصر خداوند و نور هدايت و جذبهء آن ذات

--> ( 1 ) - ر . ك : تفسير القرآن الكريم ، ابن عربى ( تأويلات ملّا عبدالرزّاق كاشانى ) ، ج 2 ، ص 505 ؛ اصطلاحات‌الصوفية ، كاشانى ، ص 135 ؛ سرّ الصلاة ، امام خمينى قدس سره ، ص 81 . ( 2 ) - « يارى از خداست و فتح و گشايش نزديك است » . ( الصفّ ( 61 ) : 13 )