ما را به آن احتياجى نيست . و آنچه لازم است در اين مقام تنبّه دهم آن است كه اين سه قوّه سرچشمهء تمام ملكات حسنه و سيّئه و منشأ تمام صور غيبيهء ملكوتيه است . و تفصيل اين اجمال آن‌كه انسان همين‌طور كه در اين دنيا يك صورت مُلكى دنياوى دارد ، كه خداوند - تبارك و تعالى - آن را در كمال حسن و نيكويى و تركيب بديع خلق فرموده كه عقول تمام فلاسفه و بزرگان در آن متحيّر است و علم معرفة الاعضاء و تشريح تاكنون نتوانسته است معرفت درستى به حال آن پيدا كند و خداوند انسان را از بين مخلوقات امتياز داده به حسن تركيب و جمال نيكو منظر ، كذلك از براى او يك صورت و شكل ملكوتى غيبى است ، كه آن صورت تابع ملكات نفس و خُلق باطن است در عالم بعد از موت ، چه برزخ باشد يا قيامت . انسان اگر خُلق باطن و ملكه و سريره‌اش انسانى باشد ، صورت ملكوتى او نيز صورت انسانى است . ولى اگر ملكاتش غير ملكات انسانى باشد ، صورتش انسانى نيست و تابع آن سريره و ملكه است . مثلًا اگر ملكهء شهوت و بهيميت بر باطن او غلبه كند و حُكم مملكت باطن ، حكم بهيمه شود ، انسان صورتِ ملكوتيش صورت يكى از بهائم است مناسب با آن خُلق . و اگر ملكهء غضب و سبعيّت بر باطن و سريره‌اش غلبه كند و حكم مملكت باطن و سريره حُكم سبع شود ، صورت غيبيهء ملكوتيه صورت يكى از سباع است . و اگر وهم و شيطنت ملكه شد و باطن و سريره‌اش داراى ملكات شيطانيه شد ، از قبيل خدعه ، تقلب ، نميمه ، غيبت ، صورت غيب و ملكوتش صورت يكى از شياطين است به مناسبت آن . و گاهى ممكن است به طريق تركيب ، دو ملكه يا چند ملكه منشأ صورت ملكوتى شود . آن وقت به شكل هيچ‌يك از حيوانات نمىشود ، بلكه صورت غريبى پيدا مىكند كه هيچ آن صورت مدهش و موحش بدتركيب در اين عالم سابقه ندارد . از پيغمبر خدا - صلّى اللَّه عليه و آله - نقل شده كه بعضى مردم در قيامت محشور مىشوند به صورت‌هايى كه نيكوست پيش آنها ميمون [ ها ] و انترها « 1 » . بلكه ممكن است از براى يك نفر در آن عالَم چند

--> ( 1 ) - « يُحْشَرُ بَعْضُ النَّاسِ عَلى صُوَرٍ يَحْسُنُ عِنْدَها القِرَدَةُ وَالْخَنازيرُ » . ( تفسير القرآن الكريم ، ابن عربي ( تأويلات القرآن الكريم ، ملا عبدالرزاق كاشانى ) ، ج 1 ، ص 57 ؛ المبدأ و المعاد ، ص 327 ؛ علم اليقين ، ج 2 ، ص 901 )