سيصد درجه ؛ ما بين هر درجه تا درجه مثل ما بين آسمان و زمين . و كسى كه صبر نمايد بر اطاعت ، بنويسد خدا از براى او ششصد درجه ؛ ميانهء درجه تا درجه مثل ميانهء قعر زمين تا عرش . و كسى كه صبر كند بر معصيت ، بنويسد خداوند براى او نهصد درجه ؛ ميانهء درجه تا درجه مثل ميانهء منتهاى زمين تا منتهاى عرش " » . و از اين حديث شريف معلوم مىشود كه صبر بر معصيت افضل است از ساير مراتب صبر ؛ چه كه هم درجات آن بيشتر است ، و هم سعهء بين درجات بسيار زيادتر است . و نيز معلوم شود كه سعهء بهشت بيش از آن است كه در اوهام ما محجوبين و مقيدين است . و آنچه در تحديد بهشت وارد است كه عَرْضُها كَعَرْضِ السماوات وَ الْأَرْضِ « 1 » شايد راجع به بهشت اعمال باشد . و اين كه در حديث شريف است ، بهشت اخلاق است ؛ و ميزان در بهشت اخلاق قوّت و كمال اراده است ؛ و آن را محدود به حدى نبايد كرد . بعضى فرموده‌اند كه اين‌جا مقصودْ ارتفاع است ، و در آيهء شريفه عرض « 2 » . و تنافى نيست : ممكن است در عرض برابر و در ارتفاع مختلف باشند . و اين بعيد است . زيرا چنين نمايد كه مقصود از عرضْ ميزان سعه باشد نه عرض مقابل طول . چنانچه سماوات و ارض نيز عرضِ مقابلِ طول به معناى متفاهم عرفى و لغوى ندارند ، گرچه عرض به معناى بُعد ثانى به اصطلاح طبيعيين دارند ، و كتاب الهى مشى بر طبق اصطلاح نمىفرمايد . و در كافى شريف سند به حضرت صادق - عليه السلام - رساند : قَالَ : « قال رسول الله - صلى الله عليه و آله - سيأتي على الناس زمان لا ينال فيه الملك إلا بالقتل و التجبر ؛ ولا الغنى إلا بالغصب و البخل ؛ ولا المحبة إلا باستخراج الدين و اتباع الهوى ، فمن أدرك ذلك الزمان فصبر على الفقر و هو يقدر على الغنى و صبر على البغضة و هو يقدر على المحبة و صبر على الذل و هو يقدر على العز ، آتاه الله ثواب خمسين صديقا ممن صدق بي » « 3 » .

--> ( 1 ) - « عرض آن بهشت همانند عرض آسمان و زمين است » . ( الحديد ( 57 ) : 21 ) ( 2 ) - مرآة العقول ، ج 8 ، ص 138 . ( 3 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 91 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الصبر » ، حديث 12 .