فصل در نتايج صبر است بدان‌كه از براى صبر نتايج بسيار است ، كه از جملهء آنها ارتياض و تربيت نفس است . اگر انسان مدتى در پيشامدهاى ناگوار و بليّات روزگار و در مشقّت عبادات و مناسك و تلخى ترك لذات نفسانيه ، به واسطهء فرمان حضرت ولىّ النعم ، صبر كند و تحمل مشاق را گرچه سخت و ناگوار باشد بنمايد ، كم‌كم نفس عادت مىكند و مرتاض مىشود و از چموشى بيرون مىآيد و سختى تحمل مشاق بر آن آسان مىشود ، و از براى نفس ملكهء راسخهء نوريه پيدا مىشود كه به واسطهء آن از مقام صبر ترقى مىكند و به مقامات عاليهء ديگر نائل مىشود ، بلكه صبر در معاصى منشأ تقواى نفس شود ، و صبر در طاعات منشأ انس به حق گردد ، و صبر در بليّات منشأ رضا به قضاى الهى شود . و اينها از مقامات بزرگ اهل ايمان ، بلكه اهل عرفان است . و در احاديث شريفهء اهل بيت عصمت [ ستايش ] بليغ از صبر گرديده ؛ چنانچه در كافى شريف سند به حضرت صادق - سلام اللَّه عليه - رساند : قال : « الصبر من الإيمان بمنزلة الرأس من الجسد ؛ فإذا ذهب الرأس ، ذهب الجسد ؛ و كذلك إذا ذهب الصبر ، ذهب الإيمان » « 1 » . فرمود : « صبر نسبت به ايمان به مثابه سر است نسبت به بدن ، پس وقتى رفت سر ، جسد برود ؛ و همين‌طور وقتى كه صبر رفت ، ايمان برود » . و در حديث ديگر سند به حضرت سجاد ، على بن الحسين - عليهما السلام - رساند : قال : « الصبر من الإيمان بمنزلة الرأس من الجسد ؛ ولا إيمان لمن لا صبر له » « 2 » .

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 87 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الصبر » ، حديث 2 ؛ مشكاة الأنوار ، ج 2 ، ص 215 ، حديث 1619 . ( 2 ) - امام سجاد عليه السلام فرمود : « نسبت صبر به ايمان همچون نسبت سر است به تن ؛ و هر كه صبر ندارد ايمان ندارد » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 89 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الصبر » ، حديث 4 )