و احاديث بسيار در اين باب است كه ما پس از اين به مناسبت به ذكر بعضى از آن مىپردازيم . صبر كليد ابواب سعادات و سرمنشأ نجات از مهالك است . بلكه صبرْ بليّات را بر انسان آسان مىكند و مشكلات را سهل مىنمايد و عزم و اراده را قوّت مىدهد و مملكت روح را مستقل مىنمايد . و جزع و بىتابى علاوه بر عارى كه خود دارد و كاشف از ضعف نفس است ، انسان را بىثبات و اراده را ضعيف و عقل را سست مىكند . جناب محقق خبير خواجه نصير - قدّس اللَّه سرّه - فرمايد : « وَهو ( أَىِ الصَّبْرُ ) يَمْنَعُ الباطِنَ عَنِ الاضْطِرابِ ، وَاللِّسانَ عَنِ الشِّكايَةِ ، وَالأَعْضاءَ عَنِ الحَرَكاتِ الْغَيْرِ الْمُعْتادَةِ » « 1 » . يعنى « صبر جلوگيرى كند باطن را از بىتابى ، و زبان را از شكايت ، و اعضا را از كارهاى خلاف عادت » . و به‌عكس انسان غير صابر باطن و قلبش مضطرب و وحشتناك است و دلش لرزان و متزلزل است . و اين خود بليّه‌اى است فوق بليّات و مصيبتى است بالاترين مصيبت‌ها كه سر بار انسان مىشود و راحتى را از انسان سلب مىكند . اما صبر تخفيف مىدهد مصيبت را ، و قلب غالب مىشود بر بليّات و اراده قاهر مىشود بر مصيبات وارده . و همين‌طور انسان غير صابر و بىشكيب زبانش به شكايت پيش هر كس و ناكس باز شود ؛ و اين علاوه بر رسوايى پيش مردم و معروفيت به سست عنصرى و كم‌ثباتى و افتادن از نظر خلق ، پيش ملائكة اللَّه و در درگاه قدس ربوبيت از ارزش مىافتد . بنده‌اى كه نتواند يك مصيبت كه از حق و محبوب مطلق به او مىرسد تحمل كند ، و انسانى كه از ولى نعمت خود ، كه هزاران هزار نعمت ديده و هميشه مستغرق نعمت‌هاى اوست ، يك بليّه ديد زبان به شكايت پيش خلق گشود ، چه ايمانى دارد و چه تسليمى در مقام مقدس حق دارد ؟ پس درست است كه گفته شود : « كسى كه صبر ندارد ايمان ندارد » . اگر تو به جناب ربوبى ايمان داشته باشى و مجارى امور را به يد قدرت كاملهء او بدانى و كسى را متصرف در امور ندانى ، البته از پيشامدهاى روزگار و از بليّات وارده

--> ( 1 ) - أوصاف الأشراف ، ص 59 ، فصل 5 ؛ مرآة العقول ، ج 8 ، ص 120 .