و از حضرت مولى امير المؤمنين - عليه السلام - جز اين حديث كه ما به شرح آن پرداختيم ، منقول است كه فرمود : « إن أخوف ما أخاف عليكم اثنتان : اتباع الهوى . . . » « 1 » . يعنى « همانا ترسناك‌تر چيزى كه بر شما مىترسم ، دو چيز است . . . » . بقيهء فرموده مطابق حديث ابن عقيل است . و از جناب صادق - سلام اللَّه عليه - در كافى شريف حديث شده كه فرمود : « إحذروا أهواءكم كما تحذرون أعداءكم ؛ فليس شيء أعدى للرجال من اتباع اهواءهم و حصائد ألسنتهم » « 2 » ؛ « بترسيد هواهاى خودتان را همان‌طور كه مىترسيد از دشمنان خويش ؛ پس نيست چيزى دشمن‌تر از براى مردم از متابعت هواهاى خود ، و چيده‌هاى زبان‌هاى آنها » . يعنى از آنچه زبان آنها براى آنها تحصيل كند . اى عزيز ، بدان‌كه خواهش و تمناى نفس منتهى نشود به جايى و به آخر نرسد اشتهاى آن ؛ اگر انسان يك قدم دنبال آن بردارد ، مجبور شود پس از آن چند قدم بردارد ؛ و اگر با يكى از هواهاى آن همراهى كند ، ناچار شود با چندين تمناى آن همراهى كند . اگر يك در به روى خواهش نفس باز كنى ، لابدّى كه درهاى بسيارى به روى آن باز كنى . يك وقت به واسطهء يك متابعت نفس به چندين مفاسد و از آن به هزاران مهالك مبتلا شوى ، تا آن‌كه خداى نخواسته در دم آخر جميع راه حق را بر تو منسد كند ؛ چنانچه خداى تعالى در نص كتاب كريم از آن خبر داده است « 3 » . و البته امير مؤمنان و ولىّامر و مولا و مرشد و متكفل هدايت و راهنماى عايلهء انسانيت از اين خوف دارد و ترسناك است . بلكه روح مكرم رسول اكرم و ائمهء هدى - صلّى اللَّه عليه و آله و عليهم اجمعين - در اضطراب و وحشت است كه مبادا برگ‌هاى درخت نبوت و ولايت ريخته شود و خزان گردد . حضرت مىفرمايد : « تناكحوا تناسلوا ، فإني أباهي بكم الأمم و لو بالسقط » « 4 » . يعنى « زناشويى كنيد تا فرزند آوريد ؛ پس همانا من فخر مىكنم به واسطهء شما به امت‌هاى ديگر گرچه به بچهء ساقط شده » . و معلوم است كه انسان اگر

--> ( 1 ) - مرآة العقول ، ج 11 ، ص 157 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 280 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 32 ، حديث 7 . ( 2 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 335 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب اتّباع الهوى » ، حديث 1 . ( 3 ) - ر . ك : القصص ( 28 ) : 50 ؛ الروم ( 30 ) : 10 ؛ الجاثية ( 45 ) : 23 . ( 4 ) - ر . ك : جامع الأخبار ، ص 272 ، حديث 5 .