در ايام حيات لغزشگاههاى عميقى دارد كه ممكن است در آن واحد به پرتگاه هلاكت چنان افتد كه ديگر نتواند از براى خود چاره بكند ، بلكه در صدد چاره جويى هم بر نيايد ، بلكه شايد شفاعت شافعين هم شامل حال او نشود . نعوذ باللّه منها . فصل در « مشارطه » و « مراقبه » و « محاسبه » است و از امورى كه لازم است از براى مجاهد ، مشارطه و مراقبه و محاسبه است . « مشارطه » آن است كه در اوّل روز مثلا با خود شرط كند كه امروز بر خلاف فرمودهء خداوند تبارك و تعالى رفتار نكند . و اين مطلب را تصميم بگيرد . و معلوم است يك روز خلاف نكردن امرى است خيلى سهل ، انسان مىتواند به آسانى از عهده برآيد . تو عازم شو و شرط كن و تجربه نما ببين چقدر سهل است . ممكن است شيطان و جنود آن ملعون بر تو اين امر را بزرگ نمايش دهند ، ولى اين از تلبيسات آن ملعون است ، او را از روى واقع و قلب لعن كن ، و اوهام باطله را از قلب بيرون كن ، و يك روز تجربه كن ، آن وقت تصديق خواهى كرد . و پس از اين مشارطه ، بايد وارد « مراقبه » شوى . و آن چنان است كه در تمام مدت شرط . متوجه عمل به آن باشى ، و خود را ملزم بدانى به عمل كردن به آن ، و اگر خداى نخواسته در دلت افتاد كه امرى را مرتكب شوى كه خلاف فرمودهء خداست ، بدان كه اين از شيطان و جنود اوست كه مىخواهند تو را از شرطى كه كردى باز دارند . به آنها لعنت كن و از شر آنها به خداوند پناه ببر ، و آن خيال باطل را از دل بيرون نما ، و به شيطان بگو كه من يك امروز با خود شرط كردم كه خلاف فرمان خداوند تعالى نكنم ، ولى نعمت من سالهاى دراز است به من نعمت داده ، صحت و سلامت و امنيت مرحمت فرموده و مرحمتهايى كرده كه اگر تا ابد خدمت او كنم از عهدهء يكى از آنها بر نمىآيم ، سزاوار نيست يك شرط جزئى را وفا نكنم . اميد است إن شاء اللّه شيطان طرد شود و منصرف گردد و جنود رحمان غالب آيد . و اين مراقبه با هيچ يك از كارهاى تو ، از قبيل كسب و سفر و تحصيل و غيرها ، منافات ندارد . و به همين حال باشى تا شب كه موقع « محاسبه » است . و آن عبارت است از اينكه حساب نفس را بكشى در اين شرطى كه با خداى خود كردى كه آيا به جا آورد ، و با ولى نعمت خود در اين معاملهء جزئى خيانت نكردى ؟ اگر درست وفا كردى ، شكر