مىشد پايين مىنشست . روى زمين طعام ميل مىفرمود و روى زمين مىنشست و مىفرمود من بنده‌اى هستم ، مىخورم مثل خوردن بنده و مىنشينم مثل نشستن بنده . [ 1 ] از حضرت صادق ، عليه السلام ، نقل است كه پيغمبر ، صلّى اللّه عليه و آله ، دوست داشت بر الاغ بىپالان سوار شود و با بندگان خدا در جايگاه پست طعام ميل فرمايد ، و به فقرا به دو دست خود عطا فرمايد . آن بزرگوار سوار الاغ مىشد و در رديف خود بندهء خود يا غير آن را مىنشاند [ 2 ] . در سيرهء آن سرور است كه با اهل خانهء خود شركت در كار خانه مىفرمود . و به دست مبارك گوسفندان را مىدوشيد ، و جامه و كفش خود را مىدوخت ، و با خادم خود آسيا مىكرد و خمير مىنمود ، و بضاعت خود را به دست مبارك مىبرد ، و مجالست با فقرا و مساكين مىكرد و هم غذا مىشد . [ 3 ] اين‌ها و بالاتر از اين‌ها سيرهء آن سرور است و تواضع آن بزرگوار است . در صورتى كه علاوه بر مقامات معنوى رياست و سلطنت ظاهرى آن بزرگوار نيز بكمال بود . همين طور على بن أبي طالب ، صلوات اللّه عليه ، نيز اقتداى به آن بزرگوار كرده سيره‌اش سيرهء رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، بود . « 1 » پس ، اى عزيز اگر تكبر به كمال معنوى است ، از [ آن ] آنها بالاتر از همه بود ، و اگر به رياست و سلطنت است دارا بودند ، با اين وصف تواضعشان بيشتر از همه كس بود . پس ، بدان كه تواضع وليدهء علم و معرفت است ، و كبر و سركشى زاييدهء جهل و نادانى است . اين ننگ جهل و عار پستى نظر را از خود دور كن ، و متصف به صفات انبيا شو ، و صفت شيطان را به يك سو انداز ، و منازعه با خداى خود در رداى كبرياى او مكن كه منازع با حق مقهور غضب او خواهد شد و به رو در آتش خواهد افتاد . اگر در صدد اصلاح نفس برآمدى ، طريق عملى آن نيز با قدرى مواظبت سهل و آسان است . و در اين طريق با همت مردانه و حريت فكر و بلندى نظر به هيچ مخاطره تصادف نمىكنى . تنها راه غلبهء به نفس اماره و شيطان و راه نجات بر خلاف ميل آنها رفتار كردن است . هيچ راهى بهتر براى سركوبى نفس از اتصاف به صفت متواضعين و رفتار كردن مطابق رفتار و سيره و طريقهء آنها نيست . در هر مرتبه از تكبر كه هستى و اهل هر رشتهء علمى و عملى و غير آن كه هستى ، بر خلاف ميل نفسانى چندى عمل كن ، با تنّبهات علمى و تفكر در نتايج دنيايى و آخرتى ، اميد است راه آسان و سهل شده نتيجهء مطلوبه بگيرى . اگر نفس از تو تمنا كرد كه صدر مجلس را اشغال كن و تقدم بر همقطار خود پيدا كن ، تو بر خلاف ميل آن رفتار كن . اگر تأنّف مىكند از مجالست با فقرا و مساكين ، تو دماغ او را به خاك ماليده با فقرا مجالست

--> [ 1 ] در روايات متعدّد به اخلاق و رفتار پيغمبر ( ص ) اشاره شده است كه برخى از آن در اين كتاب آورده شده است . عن انس بن مالك ، قال : لم يكن شخص أحبّ اليهم من رسول اللّه ( ص ) و كانوا إذا رأوه لم يقوموا إليه لما يعرفون من كراهيّته . عن ابن عباس ، قال : كان رسول اللّه ( ص ) يجلس على الارض و يأكل على الارض و يتعقل الشاة و يجيب دعوة المملوك . . . و يقول ( ص ) ، انا عبد آكل كما يأكل العبد و أجلس كما يجلس العبد . كتاب مكارم الاخلاق ، ص 12 فصل دوم . [ 2 ] و كان يجلس على الارض و ينام عليها و يأكل عليها و كان يخصف النّعل و يرقع الثّوب و يفتح الباب و يحلب الشّاة و يعقل البعير فيحلبها ، و يطّحن مع الخادم اذا أعيى . . . و يخدم في مهنة أهله و يقطع اللّحم ، و اذا جلس على الطعام جلس محقرا . . . يركب ما امكنه من فرس او بغلة او حمار و يركب الحمار بلا سرج و عليه العذار . . . يجالس الفقراء و يؤاكل المساكين و يناولهم بيده . بحار الانوار ، ج 16 ، ص 226 . « تاريخ نبينا ( ص ) » ، « باب مكارم اخلاقه » ، حديث 34 . [ 3 ] و كان يجلس على الارض و ينام عليها و يأكل عليها و كان يخصف النّعل و يرقع الثّوب و يفتح الباب و يحلب الشّاة و يعقل البعير فيحلبها ، و يطّحن مع الخادم اذا أعيى . . . و يخدم في مهنة أهله و يقطع اللّحم ، و اذا جلس على الطعام جلس محقرا . . . يركب ما امكنه من فرس او بغلة او حمار و يركب الحمار بلا سرج و عليه العذار . . . يجالس الفقراء و يؤاكل المساكين و يناولهم بيده . بحار الانوار ، ج 16 ، ص 226 . « تاريخ نبينا ( ص ) » ، « باب مكارم اخلاقه » ، حديث 34 . ( 1 ) كشف الغمّة في معرفة الائمّة ، ج 1 ، ص 172 - 162 ، « فى وصف زهده في الدنيا » .