آن به حق تعالى توجه پيدا كند و مهذب گردد . راه همين است و غير از اين راهى نيست ؛ ولى انسان بايد با پاى خويش اين راه را بپيمايد تا نتيجه بگيرد . و اگر از اين راه هم نتيجه‌اى به دست نيامد و بشر گمراه معالجه نشد و استحقاق نعمتهاى بهشتى را نيافت ، در موقع نزع و جان دادن فشارهايى بر او وارد مىكند ، بلكه برگردد و متوجه شود . باز هم اگر اثر نبخشيد ، در قبر و عالم برزخ و در عقبات هولناك بعد از آن ، فشارها و عذابهايى وارد مىآورد تا پاك و منزه گردد و به جهنم نرود . تمام اين‌ها عناياتى است از جانب حق تعالى كه از جهنمى شدن انسان جلوگيرى نمايد . اگر با تمام اين عنايات و توجهات حقهء بارى تعالى معالجه نشد چه طور ؟ ناچار نوبت آخرين علاج كه همانا داغ كردن است مىرسد . چه بسا كه انسان مهذب و اصلاح نشود و اين معالجات مؤثر واقع نگردد ، و محتاج باشد كه خداوند كريم مهربان بندهء خود را به آتش اصلاح كند ؛ همانند طلايى كه بايد در آتش خالص و پاك گردد . در ذيل آيه شريفهء لابِثينَ فيها احْقاباً « 28 » روايت شده كه اين « حقب » براى اهل هدايت و كسانى است كه اصل ايمانشان محفوظ باشد . « 29 » براى من و جناب‌عالى است اگر مؤمن باشيم . هر حقبش چند هزار سال است خدا مىداند . مبادا كار به جايى برسد كه ديگر اين علاجها مفيد و مؤثر واقع

--> ( 28 ) - « در آن روزگاران دراز درنگ كنند . » ( نبأ - 23 ) و حقب يا حقب ، زمان دراز . ( 29 ) - و روى العيّاشىّ بأسناده عن حمران قال سئلت أبا جعفر عليه السلام عن هذه الآية : « لابِثينَ فيها أَحْقاباً » فقال هذه في الّذين يخرجون من النّار . ( عياشى با سند خود از حمران روايت مىكند كه از امام باقر ( ع ) در مورد آيه « در آن مدّتها درنگ مىكنند » پرسش كردم . حضرت فرمودند : اين در مورد كسانى است كه از آتش خارج مىشوند . ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 424 ؛ ذيل آيهء 23 نبأ .