كه نورانى است و خالى از غير خداست . قلب نورانى قلب مؤمن است » . « 1 » هرگاه خدا نعمتى به مؤمن ببخشد شكر مىگويد و هرگاه مصيبتى به او رسد صبر و شكيبايى مىكند . اما قلب وارونه قلب مشركان است همانگونه كه خداوند فرموده است : « أَفَمَنْ يَمْشِى مُكِبّاً عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّن يَمْشِى سَوِيّاً عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ » ؛ آيا كسى كه به رو افتاده راه مىرود به هدايت نزديكتر است يا كسى كه راست قامت در صراط مستقيم گام برمىدارد » ؟ ! « 2 » اما قلبى كه در آن ايمان و نفاق است ، قلب كسانى است كه در برابر حق و باطل بىتفاوتند ، اگر در محيط حق قرار گيرند تابع حق مىشوند و اگر در محيط باطل باشند گرايش به باطل پيدا مىكنند ، و قلب مهر خورده قلب منافقان است . يك نوع قلب هست كه روايات روى آن تأكيد دارند و آن « قلب سليم » است كه امام صادق عليه السلام در اين زمينه فرموده است : « القلبُ السّليمُ الّذى يلقى رَبّهُ ولَيْسَ فيه احَدٌ سِواهُ ؛ قلب سليم قلبى است كه خدا را ملاقات كند در حالى كه غير از او در آن نباشد » . « 3 » و همان حضرت عليه السلام فرموده است : « صَاحِبُ النِّيَّةِ الصّادِقَةِ صَاحِبُ القَلْبِ السَّلِيمِ ، لأَنَّ سَلامَةَ القَلْبِ مِنْ هَواجِسِ المَذْكُوراتِ تُخْلِصُ النِّيَّةِ للَّهِ في الأُمورِ كُلِّها ؛ كسى كه نيّت صادقى دارد صاحب قلب سليم است چرا كه سلامت قلب از شرك و شك ، نيّت را در همه چيز خالص مىكند » . « 4 » برگرديم به حديث مورد بحث كه در صدر مطالب ذكر كرديم . امام على عليه السلام مىفرمايد : قلبت را بوسيلهء موعظه زنده كن ، چون موعظه مانند غذايى است كه به

--> ( 1 ) . اصول كافى ، ج 2 ، ص 309 ، باب فى ظلمة قلب المنافق ( 2 ) . سورهء ملك ، آيهء 22 ( 3 ) . بحارالانوار ، ج 70 ، ص 59 ( 4 ) . نوادر الرّاوندى ، به نقل از ميزان الحكمه ، ج 8 ، ص 221