و باز همان حضرت فرموده است : « أكْثَرُ النّاسِ مَعْرِفَةً لِنَفْسِهِ أخْوَفُهُمْ لِرَبِّهِ ؛ كسى كه بيش از همه خود را بشناسد ، بيش از همه ، خوف پروردگار خواهد داشت » . « 1 » از همان امام همام روايت شده است كه : « مَنْ كَرُمَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ هانَتْ عَلَيْهِ شَهَواتُهُ ؛ كسى كه در سايهء خودشناسى براى خود كرامت و شخصيت قائل است شهواتش در نظر او خوار و بىارزش خواهد بود » . « 2 » اين نكته را بايد توجّه داشته باشيم كه خودشناسى مقدّمهء خداشناسى است چرا كه خداوند مىفرمايد : « سَنُرِيهِمْ ءَاياتِنَا فِى الْأَفَاقِ وَفِى أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ » ؛ به زودى نشانه‌هاى خود را در اطراف عالم و در درون جانشان به آنها نشان مىدهيم تا براى آنان آشكار گردد كه او حق است » . « 3 » حديث معروف : « مَن عَرَفَ نَفْسَهُ عَرَفَ رَبَّهُ ؛ هر كس خود را بشناسد پروردگارش را خواهد شناخت » . « 4 » از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و على عليه السلام و گاه به عنوان كلام معصوم عليه السلام آمده است كه براى اين حديث تفسيرهاى گوناگون ارائه شده : 1 . اين حديث اشاره به برهان نظم دارد كه هر كس اسرار و نظام ساختمان روح و جسم خود را بداند ، راهى به سوى خدا پيدا مىكند ، چرا كه اين نظم عجيب حتماً از يك مبدأ عالِم و قادر سرچشمه گرفته است . 2 . اشاره به برهان وجوب و امكان است چرا كه انسان وقتى در خود دقت كند مىبيند كه وجودى است وابسته و غير مستقل و نيازمند كه بدون تكيه به يك‌وجود مستقل و بىنياز ، امكان بقا براى او نيست .

--> ( 1 ) . غررالحكم ، ح 9034 ( 2 ) . نهج البلاغه ، حكمت 449 ( 3 ) . سورهء فصّلت ، آيهء 53 ( 4 ) . اين حديث در بحارالانوار ، ج 92 ، ص 456 ؛ ج 59 ، ص 99 ؛ ج 66 ، ص 292 و ج 2 ، ص 32 آمده است