فرع اوّل : عزل در عقد موقّت مسألهء عزل در عقد دائم در عروه در باب اوّل نكاح در مسألهء ششم ذكر شده و حكم به كراهت شده است و غالباً آن را پذيرفته و حاشيه‌اى نزده‌اند . اقوال : مرحوم شهيد ثانى در مسالك مىفرمايد : ظاهر هم انّه ( جواز عزل در عقد موقّت ) محل وفاق . « 1 » مرحوم صاحب جامع المقاصد ، مىفرمايد : يجوز العزل عن المرأة فى هذا النكاح و إنْ لم تأذن قولًا واحداً . « 2 » مرحوم صاحب جواهر هم مىفرمايد : إجماعاً بقسيمه ( محصّل و منقول ) « 3 » . پس از نظر اقوال مسأله اجماعى است . ادلّه : 1 - اجماع : همان گونه كه بيان شد مسأله اجماعى است . 2 - فلسفه و حكمت عقد موقّت : از روايات مختلف استفاده مىشود كه غرض اصلى در عقد موقّت استمتاع و رفع ضرورت‌هاى جنسى است ، نه طلب ولد و غالباً ولد در عقد موقّت مزاحم است ، به همين جهت بسيار بعيد به نظر مىرسد كه شارع عزل را در عقد موقّت حرام بداند ؛ به عبارت ديگر اطلاقاتى كه از عزل نهى مىكند از ما نحن فيه ( عقد موقّت ) منصرف است . 3 - روايات : روايات زيادى كه در دو باب از وسائل نقل شده است . * . . . عن محمد بن مسلم قال : سألت أبا عبد اللَّه عليه السلام عن العزل : فقال : ذاك الى الرجل يصرفه حيث شاء ( روايت اطلاق دارد ) . « 4 » * . . . عن عبد الرحمن بن أبى عبد اللَّه قال : سألت أبا عبد اللَّه عليه السلام عن العزل فقال : ذاك الى الرجل . « 5 » تمام روايات اين باب دلالت دارد . دو روايت هم در ابواب متعه در باب 34 داريم كه يكى از آنها با اين شش روايت مشترك است ، پس مجموعاً هفت روايت داريم و سه روايت هم از « محمد بن مسلم » است كه در واقع يك روايت است و مجموعاً پنج روايت است ؛ امّا و من العجب كه همهء روايات مطلق است ، و اگر بخواهيم به اطلاق روايات عمل كنيم ، بايد بگوييم شامل عقد دائم و موقّت مىشود . حال اگر در دائم قائل به حرمت عزل بوديم چه كنيم ؟ تنها راه اين است كه بگوييم رواياتى داريم كه ناهيه است و در باب 76 از ابواب مقدّمات نكاح آمده و جمع بين اين دو طايفه به اين است كه روايات مجوّزه را حمل بر عقد منقطع و روايات ناهيه را حمل بر دائم كنيم كه اين جمع تبرّعى است و فايده‌اى ندارد ، و لكن الّذي يسهّل الامر اين است كه ما در دائم و منقطع بدون رضايت زوجه قائل به جواز هستيم و شايد در دائم مكروه باشد ولى در منقطع مكروه هم نيست . 43 مسألهء مستحدثه ( كنترل مواليد ) . . . . . 3 / 10 / 82 مسألهء مستحدثه : كنترل مواليد مسألهء مستحدثه‌اى كه امروزه مطرح است كنترل مواليد با وسائل مختلف است ، كه در زمان ما مسأله‌اى مهم در تمام كشورهاى دنيا است . با توجّه به اين كه اصل عزل را مكروه دانستيم تا مواليد كثرت پيدا كند ، حال كنترل مواليد از طريق عزل و يا وسائل ديگر چه حكمى دارد ؟ از نظر اصولى ظاهر روايات در ميان شيعه و سنّى اين است كه افزايش جمعيّت مسلمين مطلوب است ، به مقتضاى « تناكحوا تناسلوا فإنّى أباهي بكم الأمم يوم القيامة و لو بالسقط » و امثال آن دليل روشنى است كه افزايش نفوس مطلوب شارع است . در قرآن هم آيات زيادى داريم كه نشان مىدهد افزايش نفوس مطلوب است به عنوان مثال در آيات 12 - 10 سورهء نور كه افزايش نسل در ميان باران‌هاى پربركت و جنّات و باغها قرار گرفته است و معلوم مىشود كه افزايش نسل از نعمت‌هاى الهى است . در سورهء اسراءهم مىفرمايد : ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ ( شما بر دشمنانتان پيروز مىشويد ) وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً ؛ « 6 » مطابق اين آيه خداوند دو بار بر بنى اسرائيل به خاطر كثرت نفرات منّت مىگذارد . در سورهء شعرا كه مخاطب در آن تمام امّتهاست ، انبيا مىفرمودند : وَ اتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِما تَعْلَمُونَ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَ بَنِينَ وَ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ ؛ « 7 »

--> ( 1 ) ج 7 ، ص 460 . ( 2 ) ج 13 ، ص 33 . ( 3 ) ج 30 ، ص 187 . ( 4 ) ح 1 ، باب 75 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 5 ) ح 2 ، باب 75 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 6 ) آيهء 6 ، سورهء إسراء . ( 7 ) . آيهء 134 - 131 ، سورهء شعرا .