طايفهء سوّم : رواياتى كه پيامبر براى بعضى از اصحاب فقيرش عملًا زوجه انتخاب مىكرد اين روايات را شيعه و سنّى نقل كرده‌اند . نمونهء آن داستان جويبر است . * . . . عن ابى حمزة الثمالى فى حديث قال : كنت عند ابى جعفر عليه السلام . . . انّ رسول اللّه عليه السلام نظر الى جويبر ذات يوم برحمة له و رقّة عليه فقال له : يا جويبر تزوّجت امرأة . . . ثم قال له : انطلق يا جويبر الى زياد بن لبيد فانّه من اشرف بنى بياضة حسباً فيهم فقل له : انّى رسول رسول اللّه صلى الله عليه و آله اليك و هو يقول لك زوّج جويبراً ابنتك الدلفاء الحديث . . . . « 1 » از اين كه پيامبر عملًا اين كار را كرده است معلوم مىشود كه يسار شرط نيست . 115 ادامهء م 9 و 10 ( حدوث العسر بعد اليسار ) . . . . . 20 / 3 / 82 ادلّهء قائلين به اشتراط : قائلين به اشتراط يسار در صحّت عقد به دلائل ضعيفى استدلال كرده‌اند كه عمدتاً سه دليل است : 1 - آيات : الف ) آيهء « وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ » : « 2 » كسانى كه توانايى مهر و نفقه ندارند ، نكاح نكنند و سراغ كنيزان بروند كه هزينهء آنها سبكتر و نكاح آنها آسان‌تر است و چه بسا مولى نفقهء آنها را هم بدهد . كه اين آيه دلالت مىكند كه براى نكاح بايد طول ( توانايى ) داشت پس يسار شرط و لازمهء كفائت مىباشد . ب ) آيهء « وَ لْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لا يَجِدُونَ نِكاحاً حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ » . « 3 » كيفيت استدلال به اين آيه در درس گذشته بيان شد . جواب از دليل : استطاعت گاهى عرفى و گاهى شرعى است ، اگر آيه استطاعت شرعى را مىگفت يعنى كسى كه توانايى ندارد سراغ كنيز برود در اين صورت بر بحث ما دلالت مىكرد ولى آيه استطاعت عرفى را مىگويد كه دلالتى بر بحث ما ندارد چون معناى آيه اين است كه اگر شما توانايى عرفى نداريد به شما زن نمىدهند چون قدرت بر نفقه و مهر نداريد ( نه اين كه جايز نيست ازدواج كنيد ) . 2 - روايت : * . . . عن ابان بن عثمان ، عن عبد اللّه بن الفضل الهاشمى ( مجهول الحال ولى بقيّهء رجال سند ثقه هستند ) قال : قال أبو عبد اللّه عليه السلام : الكفو ان يكون عفيفا و عنده يسار ( عفيف باشند و آلودهء به زنا نباشند ) . « 4 » جواب از دليل : اين روايت از نظر سند و دلالت اشكال دارد : اشكال سندى : « عبد اللّه بن الفضل الهاشمى » مجهول الحال است ولى عجب اين است كه بعضى مىگويند ضعف روايت به خاطر مرسله بودن آن است ولى روايت ارسال ندارد بلكه راوى مجهول است . اشكال دلالى : اين روايت را حمل بر استحباب مىكنيم چون هم قرين عفيف بودن است و عفيف بودن شرط صحّت زوجيّت نيست بلكه از مستحبّات است ( اگر مشهور به زناست احتياط بهتر است ) پس يسار هم به قرينهء وحدت سياق شرط استحبابى است . 3 - قاعدهء لا ضرر : زن اگر با مردى كه هيچ چيزى ندارد ازدواج كند ضرر مىكند پس بر اساس قاعدهء لا ضرر چنين نكاحى باطل است . جواب از دليل : اين استدلال خيلى سست است چون : اوّلًا : يك طريف مسأله جايى است كه زن عامداً و عالماً اقدام مىكند كه در اين صورت جاى قاعدهء لا ضرر نيست و اين قاعده براى جايى است كه عالم نباشد مانند روايتى كه زنى از پيامبر صلى الله عليه و آله تقاضاى ازدواج كرد و پيامبر او را به مردى تزويج كرد كه چيزى نداشت و زن عالماً و عامداً پذيرفت . ثانياً : بر فرض قاعدهء لا ضرر حاكم باشد اين مورد حد اكثر مثل غبن است و در بيع غبنى قائل به خيار هستيم نه بطلان ، پس اگر مىداند كه خودش اقدام كرده و اگر نمىداند حد اكثر اين است كه خيار دارد و نمىتوانيم بگوييم باطل است . جمع‌بندى : ادلّهء قائلين به شرطيّت يسار بسيار ضعيف و ادلّه قائلين به عدم شرطيّت هم بسيار قوى است پس همان گونه كه مرحوم امام ( ره ) در تحرير فرمودند حق با قائلين به عدم شرطيّت يسار است .

--> ( 1 ) ح 1 ، باب 25 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 2 ) آيهء 25 ، سورهء نساء . ( 3 ) آيهء 33 ، سورهء نور . ( 4 ) ح 7 ، باب 28 از ابواب مقدّمات نكاح .