صادق عليهما السلام قبل از آماده كردن نياز سالانهء خود ، زمين و ملكى نمىخريدند » . « 1 » البته اين سخن مربوط به زمانى بود كه مردم نمىتوانستند نيازهاى روزمرّهء خود را در هر زمان كه بخواهند تأمين كنند و هم اكنون در بعضى از روستاها به همين صورتى كه در روايات آمده ، عمل مىكنند . جمع‌بندى : تأمل در مطالب اين بخش ، به ويژه در تعبيراتى چون « قوام دين » ، « عون بر تقوى » ، « عامل سكون نفس » ، در مورد امكانات مالى و اقتصادى ، بيانگر آن است كه اسلام براى فعاليت‌هاى اقتصادى ، جايگاه ويژه‌اى قائل است تا جايى كه مىتوان با تكيه بر قدرت اقتصادى ، ضمن تأمين آسايش فردى ، به واقعيت جامعهء اسلامى و دينى دست يافت ، و ساختار آن را بر اساس تقوا و پرهيزكارى بنا نهاد ؛ دنيا را آباد كرد و از گذر آن ، سعادت اخروى را تضمين نمود . روشن است در اين نگاه ، امكانات مادى ، در خدمت فرد و جامعه ، جهت پرورش استعدادها و رسيدن به كمال به كار گرفته شده و امور فرهنگى ، سياسى و اجتماعى جامعه نيز در پرتو اقتصاد سالم و پويا ، سامان مىيابد . گفتار سوم : وسيله يا هدف ؟ از مباحث قابل طرح در اقتصاد اسلامى اين است كه با آن همه اهميتى كه اسلام براى توانمندى مالى قائل شده ، در بسيارى از نصوص دينى ، امكانات مالى مورد نكوهش و مذمّت قرار گرفته است ، تا آنجا كه برخى دچار ترديد و سردرگمى شده‌اند كه آيا اسلام ، توانگرى مالى را امرى مطرود و ضدّ ارزش مىداند و يا آن را مطلوب و ممدوح مىشمارد ؟ اين ترديد و سؤال از آنجا ناشى مىشود كه در متون اسلامى ، از يك سو ، نصوص فراوانى از مال و دارايى تعريف كرده‌اند و تحصيل آن را در عداد جهاد فى سبيل اللَّه خوانده‌اند و حتّى كشته شدن در راه حفظ آن را شهادت مىدانند . « 2 » از سوى ديگر در مورد بىارزش بودن دنيا و تعبير از آن به لهو و لعب ، و لزوم اجتناب از آن ، تأكيد فراوان نموده‌اند . اين ناهماهنگى ، در روش و سيرهء جمعى از مسلمانان صدر اسلام نيز كم و بيش ديده مىشود . دكتر طه حسين در كتاب معروفش الفتنة الكبرى از خليفهء دوم نقل مىكند كه در اواخر عمرش مىگفت : « لو استقبلتُ من أمري ما استدبرتُ لأخذتُ فضولَ أموال الأغنياء ووزّعتها على الفقراء ؛ اگر از آغاز ، آخر كار را چنان‌كه امروز مىبينيم ديده بودم ، اضافات اموال سرمايه داران را مىگرفتم و به فقرا مىدادم » . « 3 »

--> ( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 89 ، ح 1 . ( 2 ) . در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : « من قُتل دونَ ماله‌فهو شهيد » ( خصال صدوق ، ص 607 ) . ( 3 ) . الفتنة الكبرى ، دكتر طه حسين ، ج 1 ، ص 17 .